VU Magazine 1995 - pagina 351

Van der Voort is niet erg onder de indruk van die voorbeelden. "Uit sommige van de geanalyseerde gevallen blijkt dat de persoon in kwestie de film die hij imiteerde, zelfs helemaal niet heeft gezien. Televisiegeweld heeft hooguit tot gevolg dat je wat gemakkelijker over geweld gaat denken, maar dus niet dat je onmiddellijk aan het moorden slaat. Een enkele keer gebeurt het wel, maar dan bij mensen die geestelijk niet helemaal in orde zijn, waarbij een televisievoorbeeld ze dan over de streep kan trekken. Maar het gaat hier om uitzonderingen die de regel bevestigen. Zulke gevallen zijn dusdanig uitzonderlijk dat ze ook meteen wereldnieuws worden." Of een geweldfilm een agressieve uitwerking heeft, hangt dus sterk af van de persoon die ernaar kijkt, maar ook van de film zelf. Een opvallende bevinding van veel onderzoek is dat de 'objectieve' hoeveelheid geweld in een film en de subjectieve beleving van een film als gewelddadig, weinig met elkaar te malcen hebben. Tekenfilms voor kinderen, bijvoorbeeld 'Tom en Jerry', zijn vaal<; buitengewoon gewelddadig. En bij 'Laurel en Hardy' wordt onophoudelijk in ogen geprikt of belanden er theepotten op hoofden. Niemand klaagt echter over excessen van geweld in dit soort films. Een televisieserie als 'Derrick', waarin nauwelijks één gewelddadige actie in beeld komt, wordt door veel jongeren daarentegen juist weer wél als gewelddadig ervaren.

onder jongeren populair. Politici en bezorgde ouders zijn er minder over te spreken. Sommigen willen zelfs een algeheel verbod op het verhuren van de film in videotheken. Het genre wordt schadelijk geacht voor de kinderziel. Het getoonde geweld zou jongeren maar op een idee - en zeker geen goed idee - brengen. Maar bestaat zo'n oorzakelijk verband tussen mediageweld en agressief gedrag van jongeren eigenlijk wel? De wetenschap heeft zich niet onbetuigd gelaten in het zoeken naar een antwoord op die vraag. Er is volop onderzoek gedaan op dit terrein. In maart van dit jaar promoveerde Patti M. Valkenburg in Leiden op een onderzoek naar de invloed van televisie op de fantasie van de jeugd. Zij concludeerde dat kinderen die naar goedaardige kinderprogramma's als 'Sesamstraat' kijken, plezierige en sprookjesachtige dagdromen ontwikkelen. Het kijken naar geweldprogramma's zoals 'Miami Vice' roept juist een agressieve stemming bij ze op, waardoor heroïsche en agressieve dagdromen worden gestimuleerd. Kinderen die veel geweldadige programma's zien, blijken ook minder goed in staat te zijn om originele verhalen of oplossingen voor problemen te bedenken. Vrijwel gelijktijdig met dit Leidse onderzoek werd een onderzoek gepubliceerd van psychologen aan de Universiteit van Twente. Dat onderzoek had computerspelletjes tot onderwerp. Vaak is de vrees geuit dat fervente spelers van zulke spelletjes valeer a-sociaal gedrag vertonen en veelvuldig met onvoldoendes op het schoolrapport thuiskomen. Dat bleek, getuige het Twentse onderzoek, reuze mee te vallen. Maar één ding viel niet mee; kinderen die verslaafd zijn aan agressieve computerspelletjes zijn duidelijk minder intelligent, agressiever en a-socialer dan andere kinderen.Vanuit de leek gezien lijkt de vraag daarmee eenduidig beantwoord: mediageweld leidt tot meer agressie. Er zijn echter nog wel wat mitsen en maren die zo'n eenzijdig oorzakelijk verband nuanceren, zo niet tegenspreken. Een zo'n nuancering is, dat mediageweld niet op elk kind dezelfde invloed heeft. Vooral kinderen die 'van nature' al tamelijk agressief en niet al te intelligent zijn, hebben de grootste ontvankelijkheid voor mediageweld, zo valt uit diverse onderzoekingen te concluderen. De wederzijdse beïnvloedingsfactoren versterken elkaar: geweldfilms dragen bij tot agressiever gedrag, maar omgekeerd hebben agressieve jongeren ook weer een sterke voorkeur voor geweldfilms. Op meisjes die zoals algemeen wordt aangenomen minder agressief zijn dan jongens, hebben geweldfilms daarentegen veel minder invloed. Ze willen er meestal niet eens naar kijken.

ZIELIG

Doorslaggevend is de vraag of het getoonde geweld realistisch is. 'Derrick' wordt daarbij duidelijk gezien als een zeer realistische crimi, een tekenfilm niet. Ook voor jonge kinderen is dat duidelijk. En het geweld in een slapstick roept geen agressie op, maar wekt de lachlust. Van der Voort wil niet zeuren: tegen de laatste twee vormen van geweld valt weinig bezwaar te malcen. Maar één kanttekening wil hij toch maken: "Het is kennelijk leuk om iemand op zijn gezicht te zien vallen. In onze cultuur hebben we afgesproken dat we daar om lachen; dat hebben we op een bepaald moment in onze ontwikkeling naar volwassenheid zo geleerd. Mijn vrouw ontdekte dat toen onze kinderen nog heel jong waren. Zij bezochten een circus waar een clown optrad die struikelde en een emmer water over zich heen kreeg. Dat was schateren. Maar onze kinderen von-

RAMBO

In de wetenschap bestaan, wat betreft de beantwoording van de vraag naar de relatie tussen mediageweld en agressief gedrag, drie stromingen. De eerste meent dat mediageweld een ideale uitlaatklep is voor agressieve gevoelens en uiteindelijk kalmerend werkt; volgens de tweede stroming maakt het allemaal niets uit; in de derde overheerst de gedachte dat agressie in de samenleving daardoor wel degelijk kan toenemen. Prof. dl T. van dei Voon, hoogleraar bij de sectie 'Kind & Media' van de Rijksuniversiteit Leiden, is een genuanceerd aanhanger van de derde stroming. Hij denkt niet dat geweldfilms leiden tot moordpartijen, maar eerder tot een WETENSCHAP,

CULTUUR

toename van kleine agressie: het jongetje dat zijn zusje regelmatig stevig stompt. Moordpartijen, of pogingen daartoe, zijn er niettemin ook. Sterke verhalen doen daaromtrent de ronde, zoals over mensen die een gewelddadige filmheld probeerden te imiteren. Neem het voorbeeld van de Amerikaan die zo onder de indruk was van Roben de Niro's poging tot moord op een presidentskandidaat in de

et) SAMENLEVING

56

~ JULI/AUGUSTUS

1995

film 'Taxidriver', dat hij hetzelfde probeerde bij president Ronald Reagan. Of neem de moordenaar die zich tijdens zijn gewelddadige acties kleedde als Rambo, een doek om het voorhoofd. En wat te denken van de twee Britse jongens die de peuter James Bulger om het leven brachten, en achteraf verklaarden hun inspiratie te hebben opgedaan in een horrorvideo. WETENSCHAP,

CULTUUR

e) SAMENLEVING

57

- IULI/AUGUSTUS

1995

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen