VU Magazine 1997 - pagina 244

Evenwichtig "Dit is de Space Sled, de ruimteslee. In 1985 heeft hij vijf miljoen kilometer om de aarde gedraaid, aan boord van de Space Shuttle waarin ook Wubbo Ockels zat. De astronauten gebruikten de slee om hun evenwichtsorgaan onder gewichtloze omstandigheden te testen. Op aarde is het zo dat als je iets horizontaal versnelt, de zwaartekracht een rol blijft spelen. Het evenwichtsorgaan in het binnenoor neemt alleen de combinatie van de beide versnellingen waar, zeg maar het netto effect. Op aarde wordt het nooit duidelijk in welke mate de zwaartekracht precies bijdraagt aan de sensaties die iemand ondervindt tijdens zo'n horizontale beweging. Daarom hebben astronauten in gewichtloosheid heen en weer gereden op de slee, met verschillende snelheden en over korte en langere afstanden. De rails waarover de stoel beweegt zijn drieëneenhalve meter lang. Ze moesten onder meer aangeven wanneer ze dachten dat de stoel in beweging kwam. Uit die ruimteproeven is eigenlijk niets opzienbarends gekomen. Dat komt onder meer doordat er maar vijf proefpersonen waren, die precies op de hoogte waren van het doel van de experimenten. Dat beïnvloedt de resultaten, die bovendien allerminst eenduidig bleken. Toen in 1986 de Space Shuttle 'Challenger' verongelukte, werd duidelijk dat de slee niet meer zou vliegen. Wij kregen hem in bruikleen, en sinds enkele jaren is hij ons eigendom. We hebben de opstelling al verschillende keren gewijzigd. Nu hebben we bijvoorbeeld de mogelijkheid de stoel te kantelen. Door een monitor vlak voor het gezicht van de proefpersoon te plaatsen, kunnen we hem een soort virtuele reis aanbieden, een waarachtige bewegingssensatie. In de luchtvaartwereld heb je natuurlijk veel grotere

20

wcs

JULI/AUGUSTUS

1997

simulators met meer mogelijkheden. Voor onderzoeksdoeleinden is onze slee echter zeer geschikt. Een deel van de bewegingssensaties kunnen wij prima nabootsen. We hebben eens een monitor aan de zijkant geplaatst waarop kortstondig een schaakbordpatroon verscheen, telkens wanneer de slee voorbij kwam. Indien zowel monitor als slee bewegen, is het voor de proefpersoon verdraaid lastig in te schatten hoe snel hij beweegt. Bij alle proeven gaat het erom na te gaan hoe een mens alle binnenkomende informatie omtrent zijn ruimtelijke coördinatie weet te combineren. Een handicap is het verwachtingspatroon van de proefpersonen. Ze komen binnen, zien de slee staan en denken: straks word ik heen en weer gereden. Vandaar dat we mensen ook geblinddoekt hebben laten plaatsnemen op de stoel. Dat levert de meest wonderbaarlijke beschrijvingen op van mensen die denken dat ze schuin omhoog bewegen of in een bocht. Op bescheiden schaal kun je dit soort informatie gebruiken om stoornissen in het evenwichtssysteem op te sporen. Soms doen we klinische tests, maar dat blijft moeilijk. Het apparaat oogt met echt patiëntvriendelijk en de opstelling moet er steeds voor worden aangepast. Als we jaarlijks vier grote experimenten met de slee kunnen doen, zijn we dik tevreden. Hij is nog niet versleten. De slee trekt in elk geval veel bekijks van bezoekers. Goed beschouwd is het gewoon een stoel die heen en weer rijdt, maar hij is wél in de ruimte geweest. Dat maakt hem voor veel mensen toch bijzonder."

D r W i m Bles, T N O Technische Menskunde, Soesterberg. Interview: Marl< Traa Foto: Lenny Oosterwiil<

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen