VU Magazine 1997 - pagina 216

van nature, maar we zijn gek gemaakt. De biologische psychiatrie wilde een zo scherp mogelijke lijn trekken tussen ziekte en gezondheid. Je bent manischdepressief of je bent het niet. En de oorzaak daarvan ligt in een hersenafwijking, niet m tegenslag en rampspoed. Er zijn duidelijk aanwijsbare, puur fysieke ziektebeelden. Ongelukkige liefdes, oorlogsgeweld en sterfgevallen in de familie kunnen die ziekte weliswaar aan het daglicht brengen en versterken, maar eigenlijk lag deze altijd al in het brein verscholen, wachtend op het moment van de doorbraak. In de psychoanalyse en aanverwante vormen van psychiatrie loopt daarentegen alles door elkaar en ontbreekt zo'n scherpe lijn tussen ziekte en gezondheid. Ieder mens kan een beetje gek zijn, en de vraag of iemand voor een afwijking behandeld dient te worden, is afhankelijk van de vraag hoe hinderlijk die afwijking is in het dagelijks leven. Als ik een of twee keer per dag de gaskraan controleer is dat een beetje raar, maar zelden echt verontrustend; wanneer ik dat echter tien keer op een dag doe, wordt het anders. Maar zelfs dan staat het nog niet vast of de dokter moet ingrijpen. Dergelijk gedrag is afwijkend ten opzichten van normen en gemiddelden - en die afwijking kan voor mijzelf of voor mijn omgeving hinderlijk zijn. Maar is zo'n geval van dwangmatigheid ook werkelijk een ziekte of handicap? De anti-biologische psychiaters vonden duidelijk van niet. Ooit een normaal mens ontmoet? En beviel het? Die vraag is er typisch een voor de anti-biologische psychiatrie. Daarin is een gek iemand die gek wordt genoemd. Een kwestie van etikettering dus. En een kwestie van cultuur. Want wat in de ene cultuur ziek heet, hoeft dat in de andere niet te zijn. In de moderne westerse cultuur ziet men een homoseksueel niet als een zieke. Maar dat is ooit anders geweest.

Van buiten naar binnen moesten de psychiatrische patiënten. Ze moesten, ver weg van de bewoonde wereld, naar een door bossen omgeven psychiatrische inrichting. Ze verhuisden naar de over-

64

wcs

MEI/JUNI

1997

zijde van de cultuur, naar de natuur. Een in de natuur gelegen inrichting is bij uitstek een uitvinding van de biologische psychiatrie. In de beslotenheid van de inrichting is elk stukje buitenwereld weggemoffeld. En dat was ook uitdrukkelijk de bedoeling: geestelijke afwijkingen staan los van een eventuele relatie met de buitenwereld. In het isolement van een ver van alle cultuur en beschaving gelegen gesticht kunnen specialisten in alle rust het defecte brein onderzoeken. Ziekte heeft te maken met de menselijke natuur, met een disfunctionerend organisme, niet met cultuur. Het zit allemaal onder de hersenpan, diep binnenin. Voor de psychosociale benadering heeft waanzin alles te maken met een verstoorde verhouding met de omgeving. Die buitenwereld is juist van wezenlijke betekenis voor het ontstaan van de stoornis, maar ook voor de opheffing ervan. De patiënt moet leren een harmonieuze relatie met de familie te onderhouden, moet relaties kunnen aangaan, een carrière kunnen opbouwen. Het komt neer op het vermogen tot Lieben und aibeiten, zoals Freud de belangrijkste pijlers van de geestelijke gezondheid noemde. En dat werken aan die gezondheid doet een mens niet alleen binnen de muren van een gesticht. De gestoorde moet er daarom uit, naar buiten toe, de gemeenschap in. Zoals de indiaan uit 'One flew over the Cuckoo's Nest' deed door te ontsnappen; van natuur naar cultuur, van binnen naar buiten. Faillissement De gedachte is zo sympathiek: integratie tussen de gestoorde en diens omgeving. Maar die vermaatschappelijking is niet altijd realiseerbaar. Het heeft niet zo veel zin zwaar gestoorden vanuit het gesticht de straat op te schoppen, met de boodschap dat ze zichzelf moeten redden. Dat kunnen ze niet. Dan gaan ze zwerven, schreeuwen op straat, dan terroriseren ze woongemeenschappen. Intensieve behandeling in een inrichting kan niet zomaar worden afgeschaft, dat werd snel duidelijk. Sommige gekken kunnen beter binnen blijven.

De psychosociale benadering stuitte op grenzen. Sterker nog, die benadering leek in de jaren zeventig en tachtig op een faillissement uit te draaien. Temeer omdat gelijktijdig de biologische benadering belangrijke triomfen vierde. Eindelijk kroop de biologische psychiatrie weer uit de verdedigende stellingen vandaan, waarachter het decennia lang geopereerd had. Een rehabilitatie lag in het verschiet. De psychofarmaca vormden de stormram van de nieuwe biologische revolutie in de psychiatrie. Psychosen bleken door middel van geneesmiddelen goed onderdrukbaar te zijn, depressies gingen over in opklaringen. Bovendien ontwikkelde het hersenonderzoek zich en op scans bleken de hersenen van mensen met een geestelijke afwijking een duidelijk andere structuur te bezitten dan die van gezonde mensen. Sommige wetenschappers beweerden zelfs het gen ontdekt te hebben dat leidt tot schizofrenie en tot manisch-depressiviteit. Zit het dan toch allemaal in de genen? Is waanzin echt het gevolg van een defect in het brein? Het heeft in ieder geval aanzienlijke voordelen om het zo te zien, ook voor mensen die een 'gewone' depressie hebben. Voor columniste Emma Brunt was dat zeker zo. Ze was buitengewoon opgelucht toen ze merkte dat haar depressies verdwenen toen ze het middel 'Prozac' tot zich nam. Jarenlang wakker worden en onmiddellijk overmand raken door sombere gedachten, jezelf andere mensen maar tot last vinden, en niet weten waarom en waarvoor je leeft, dat is geen pretje. En ineens is dat gevoel weg. Moeizaam spitten in de jeugd op zoek naar oorzaken van ellende heeft geen effect, een simpel pilletje des te meer.

Snel en a-moreel is de nieuwe biologische psychiatrie. En daar zou het succes wel eens op kunnen berusten. Zo'n biologische psychiater vraagt niet naar pijnlijke jeugdervaringen, hij stelt een patiënt niet verantwoordelijk voor de ellende waarin die verzeild is geraakt. Hij stelt alleen een diagnose, en bevestigt dat er sprake is van ziekte, een geestelijke ziekte waaraan de patiënt zelf niet veel meer schuld heeft dan aan

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen