VU Magazine 1997 - pagina 202

harmonie der sferen. Eenmaal gevangen in het lichaam verlangde de ziel natuurlijk terug naar deze goddelijke wereld en daarom had de wiskunde bij Pythagoras de religieuze functie om al tijdens het aardse bestaan contact met het hogere te leggen.

Herbert van Erkelens

Pythagoras had zijn wijsheid tijdens een lange zwerftocht door Egypte en het Nabije Oosten verworven. Hierover merkt Wertheim in haar boek op: "Als Pythagoras op Samos al voor zijn vertrek naar het oosten een eigenaardig man was geweest, wat voor zonderling moet hij niet geworden zijn toen hij, na twee decennia onder priesters en wijsgeren te hebben verkeerd, weer terug kwam. Nu droeg hij niet alleen een broek, maar liet hij ook nooit meer zijn haar of baard knippen - een gewoonte die later het kenmerk van zijn volgelingen zou worden."

HoQere wiskunde C^

TA71 c l r n n

Natuurkunde is mannenwerk. Dat komt,

De bevolking van het Griekse eiland Samos was van de activiteiten van deze goeroe van het eerste uur niet gediend. Daarom vertrok Pythagoras naar de stad Krotoon in het zuiden van Italië. Daar stichtte hij een eigen gemeenschap waar mannen en vrouwen zich aan een leven van contemplatie en studie van de wiskunde wijdden. En vijfentwintig eeuwen later oefent het pythagorese denken nog steeds invloed op ons uit.

meent Margaret Wertheim, doordat er een diep gewortelde religieuze motivatie aan Ineens is er een helder geschreven cultuurhistorie van de natuurkunde verschenen waarin vrouwen een rol van betekenis spelen en tevens de relatie tussen fysica en religie belicht wordt. De schrijfster heet Margaret Wertheim en haar boek heet 'De broek van Pythagoras - God, fysica en de strijd tussen de seksen'. Het Engelse origineel is vorig jaar door de Amerikaanse John Templeton Foundation bekroond met de prijs voor 'Outstanding Books on Science and Religion.' En daarmee is aan de dialoog tussen natuurwetenschap en religie een verfrissend, feministisch perspectief toegevoegd. Wertheim (36) is in Australië geboren en woont nu in New York. Ze is natuurkundige, wetenschapsjournalist, regisseur van documentaires over wetenschap en technologie, en voormalig fotomodel. Op uitnodiging van haar Nederlandse uitgever en het Bezinningscentrum van de Vrije Universiteit kwam zij begin maart naar Amsterdam. Met groot gemak beantwoordde ze alle vragen die door haar boek waren opgeroepen en bovendien slaagde ze erin ook natuur-

50

wcs

MEI/JUNI

1997

ten grondslag ligt die in onze cultuur traditioneel tot het terrein van de man wordt gerekend. In gesprek met de schrijfster van 'De broek van Pythagoras'.

kundigen voor zich m te nemen. Haar grote ergernis gold niet de natuurkunde zelf, maar de wijze waarop hedendaagse natuurkundigen als Paul Davies en Stephen Hawking natuurkundige vergelijkingen op de markt brengen als waren deze de geest van God zelf. Inderdaad beschouwt Davies de natuurkunde als een betrouwbaarder weg naar God dan de traditionele religie. En Hawking hangt in zijn tweede editie van 'A Brief History of Time' nog steeds

de opvatting aan dat de natuurkunde in staat zou kunnen zijn de geest (mind) van God te doorgronden. Wat heeft de broek van Pythagoras daarmee te maken? Volgens Wertheim is de natuurkunde een mannenwetenschap, omdat er aan deze wetenschap een diep gewortelde religieuze motivatie ten grondslag ligt die in onze westerse cultuur traditioneel tot het terrein van de man gerekend wordt. Zij spreekt in dit verband van een apart type natuurwetenschapper die zij

de 'Wiskundige Man' noemt. Deze man is op zoek naar een tijdloze wiskundige ordening achter de wereld van verschijnselen. De eerste die door dit denkbeeld geïnspireerd werd was Pythagoras van Samos. Deze was van mening dat getallen model stonden voor alle fysische vormen en gedaanten. Deze getallen hadden voor hem een goddelijk karakter en daarmee een symbolische betekenis. Het getal i stond voor het allerhoogste dat met de zonnegod

ApoUo gelijkgesteld werd en dus mannelijk van karakter was. Het getal 2 stond voor het allerhoogste vrouwelijke principe en werd bij hem met de wereld van de materie in verband gebracht. Verder was Pythagoras ervan overtuigd dat de menselijke ziel onsterfelijk was en telkens op aarde werd wedergeboren. Tussen twee aardse levens in verkeerde de ziel in het hemelse gebied van de getal-goden en koesterde zij zich in de muziek van de kosmos, de zogeheten

Verliefd Ook Wertheim zelf ontkwam niet aan de aantrekkingskracht van de ideeën van Pythagoras. Tegenwoordig hullen deze ideeën zich in het gewaad van de moderne fysica en onweerstaanbaar werd zij al in haar vroege jeugd door deze wetenschap aangetrokken. Toen zij aan het voorbereidende werk voor haar boek begon, was zij zelfs nog geheel in de ban van Pythagoras. Ze schrijft: "Toen ik enkele jaren geleden aan dit boek begon te werken, was ik een klassieke pythagoreeër. Ook ik zag de natuurkunde als een hogere wetenschap die een bouwplan onthulde dat op de een of andere manier boven de natuur stond. Het was vooral dit gevoel dat mij naar de fysica trok." Het is een hoogst intrigerende opmerking: blijkbaar is Wertheim zelf een 'Wiskundige Man' geweest en speelt de

wcs

MEI/JUNI

1997

51

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen