VU Magazine 1997 - pagina 258

vóór de moderne tijd niet vanuit de overtuiging dat de natuur fundamenteel vijandig zou zijn. De behoefte aan zekerheid, het greep willen krijgen op je eigen leven, is karakteristiek voor de moderne tijd; we komen het in de antieke noch in de Middeleeuwse literatuur tegen." De Boer. "Daar ben ik het niet mee eens. Ik denk dat de mens die in volle harmonie met de natuur leefde, nooit bestaan heeft. Dat is een illusie, in stand gehouden door dichters die daarbij niet de wilde natuur, maar romantisch verwilderde parklandschappen voor ogen hebben. De mens heeft altijd zijn plek en zijn bestaansrecht op de natuur moeten bevechten. Dat is 'm mede dankzij natuurbeheersing gelukt. Dat kon niet anders. En daar is niks moderns aan." Van der Wal: "Ik denk dat er voor een deel inderdaad sprake is van illusies die we aan de Romantiek - overigens een tegenbeweging die ontstond in reactie op het modernisme - hebben overgehouden. Maar daaruit kun je niet zonder meer concluderen dat harmoniegevoelens jegens de natuur onbestaanbaar zouden zijn. Ik hoef maar te wijzen op de zorgvuldige en liefdevolle manier waarop indianen met de natuur omgaan." De Boer. "Indianen? Die heb,J ben anders net zo goed verwoestingen in de natuur aangericht, oerwoud platgebrand en dergelijke. Ze hadden alleen niet de middelen om dat, zoals wij, op grote schaal te doen. Ik heb laatst iemand gesproken die een tijdje in het regenwoud gebivakkeerd heeft. Hij zei: 'Daar kun je écht niet leven.' Het oerwoud dat is de hel. Dat is vreten en gevreten worden. Ik ben er zelf nooit geweest. Maar ik kijk wel eens naar die natuurfilms die de Evangelische Omroep uitzendt. Heel gerieflijk, vanuit m'n luie stoel." Van der Wal: "Ik vind dat te simpel. Ik denk dat je de natuur niet alleen maar als een hel, ofwel als een verwilderde tuin moet zien. Daar zijn allerlei grada-

34

WCS

JULI/AUGUSTUS

1997

ties in te vinden. Natuurlijk zijn er plekken die voor een mens onleefbaar zijn. Maar daaruit kun je niet zonder meer de conclusie trekken dat we die natuur dus eerst in cultuur moeten brengen om haar mooi te kunnen vinden. Jij hebt ergens in die polemiek voor Trouw geschreven dat Rousseau de natuur heeft ontdekt, maar alleen de gerepte natuur." De Boer: "Het cultuurlandschap." Van der Wal: "Maar dat is helemaal niet waar. Rousseau wandelde door de Alpen. Het Zwitserse hooggebergte kun je toch geen cultuurlandschap noemen?" De Boer: "Je kunt er alleen maar wandelen als er paden zijn aangelegd. Rousseau was jammerlijk verongelukt als hij zich buiten de gebaande wegen had begeven." Van dei Wal: "Een bergbeklimmer probeert toch juist nieuwe routes te vinden? Dat heeft Rousseau ook gedaan. Hij ontleende zijn gedachten over het verhevene van de natuur aan ruwe rotsmassieven en onstuimige watervallen. Je kunt toch niet volhouden dat dat gerepte natuur is?" De Boer: "Accoord. Maar hij heeft er vanuit een beschouwelijke houding over geschreven. Hij participeerde er niet in, om eens een van jouw uitdrukkingen te gebruiken. Hij wilde zich vast niet uitleveren aan het geweld van die waterval. Als het mooi is, is het mooi van een afstand, bekeken vanaf een veilige plek. Kant heeft ook over het verhevene van de natuur geschreven. Die was ook dol op het hooggebergte. Maar hij was er zelf nooit geweest. Hij had alleen maar plaatjes gezien van de Dolomieten." WCS: "Kan de natuur voor de mens vijandig en volkomen onleefbaar zijn en tegelijkertijd esthetische gevoelens oproepen?" De Boer: "Blijkbaar wel. Maar ik zie daarin geen reden om de natuur, hoe fascinerend soms ook, rooskleuriger voor te stellen dan zij is. Je moet, net als Kant deed, onderscheid maken tussen mooi en verheven. Kant zou die waterval niet mooi hebben genoemd, maar hebben omschreven als 'het verhevene' of 'het sublieme'. Het is bedreigend, maar het bedreigt jou niet. Het is fascinerend. En het zou pas schrikwekkend zijn als je er zelf slachtoffer van zou kunnen worden. "Voor mij komt het hierop neer; de na-

tuur is iets waarin we ons in wezen niet geborgen voelen. Maar we zijn ons, door eigen toedoen, op een gegeven moment geborgen genoeg gaan voelen om dat te kunnen ervaren. Die geborgenheid is door onszelf op de natuur veroverd. Je hebt paden nodig. En een skilift, om boven te komen. Als ik Nescio's verslag lees over zijn natuurbeleving tijdens een wandeling van Schellingwoude naar Nieuwendam, dan is voor mij essentieel dat hij over die dijk loopt." Van der Wal: "Dat schreef je in je eerste artikel over deze kwestie ook al. En dat stuk is me danig in het verkeerde keelgat geschoten. Je hebt gelijk wanneer je zegt dat natuurbederf van alle tijden is. Maar de natuurvernietiging zoals die nu plaatsvindt is van een andere orde. Die is gebaseerd op de gedachte dat we de natuur volledig naar onze hand kunnen zetten. In feite zijn we bezig onze niche in de natuur zodanig uit te bouwen dat straks de gehele natuur onze niche is. Dat is ook de geheime agenda van dit soort denken. "Uiteraard is zo'n poging tot mislukken gedoemd. Maar als we dat beginnen te beseffen - en dat besef wordt gelukkig steeds sterker - dan moeten we toch toegeven dat we al die tijd fout zaten en dat we onze houding tegenover de natuur moeten veranderen? Maar dat gebeurt niet, waardoor de milieuproblemen die uit die houding voortkwamen, alleen maar verergeren. "Wat we dus nodig hebben, is een kwalitatief andere manier van omgaan met de natuur. En dan kom jij uitgerekend met een stuk waarin de vermeende tegenstelling tussen mens en natuur - de filosofie waaruit alle milieuproblemen in feite zijn voortgesproten - nog eens worden onderschreven en waarin weer de mens als cultivator en zingever en betekenisverlener tegenover de natuur wordt geplaatst. Dat is nou precies 't soort filosofie dat we niet moeten hebben." WCS: "Omdat het niet klopt, of omdat het slecht uitkomt?" Van der Wal: "Strategisch is het niet handig. Maar het is meer dan alleen maar een tactische kwestie. Ik vind dat het verhaal ook niet klopt. En ik ben dat gaan inzien toen ik zag dat de houding die

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen