VU Magazine 1997 - pagina 246

Is het toeval dat het leven voor ons in petto heeft dermate frappant dat het niet langer toevallig mag heten? Of is toeval vaker regel dan uitzondering? "Op dat m o m e n t viel een zware hamer op de plaats waar zoeven nog zijn hoofd was geweest."

den opbrengen, namelijk een scarabeïde (bladsprietkever), de Cetonia aurala of gouden tor, die zich blijkbaar genoopt had gevoeld m strijd met zijn gewoonte juist op dit moment een donkere kamer binnen te dringen. Ik moet toegeven dat mij zoiets nooit eerder of later is overkomen, net zoals de toenmalige droom van de patiënte een unieke ervaring voor mij is gebleven."

Fundamentele onzekerheid Letterlijk is toeval datgene wat ons toevalt. Zonder verbazing over wat ons toevalt bestaat toeval eigenlijk niet. Het gaat onopgemerkt aan ons voorbij. De grote vraag rond het toeval betreft de diepere grond van die verwondering. Schrijver en wiskundige Genit Krol zegt er dit over: "Wie zich verbaast over het samenvallen van twee gebeurtenissen, mag zich verbazen over zichzelf: waarom hij juist die twee gebeurtenissen kiest. Je noemt iets 'toevallig' niet omdat het onwaarschijnlijk is dat 't gebeurt, maar omdat je het niet verwacht. (...) Toeval, gewoon toeval, zonder aanhalingstekens, is niets bijzonders, gebeurt overal en elk ogenblik." Krols houding tegenover het toeval zou je sceptisch kunnen noemen. Daartegenover staat de religieuze houding die in het toeval de werking ziet van een hogere macht. Ook bij deze houding ligt het vertrekpunt bij het onverwachte in de wereld van het toeval, maar met dit verschil dat hieraan een diepere betekenis, een zin wordt toegekend. Het naast elkaar bestaan van een sceptische en een religieuze houding is volgens Maso een illustratie van onze fundamentele onzekerheid over de achtergronden van het menselijk bestaan.

Dit opmerkelijke voorbeeld van een zinvol lijkend samentreffen van een droom en een uiterlijke gebeurtenis is te vinden

De wetenschapsfilosoof stelt zich nu op het standpunt dat hij vooralsnog niet tussen beide houdingen hoeft te kiezen.

Dat treft! Herbert van Erkelens

Otjit vertelde een jonge patiënte haar therapeut, de psycholoog CarJ fung, dat zij in een droom een gouden scarabee cadeau gekregen had. Terwijl ze de droom vertelde, zat Jung met zijn rug naar het gesloten venster. Plotseling hoorde hij achter zich een geluid alsof er iets tegen het venster tikte: "Ik draaide me om en zag dat een vliegend insect van buiten tegen het venster aanvloog. Ik opende het venster en ving het dier in de vlucht. Het was de meest verwante analogie van een scarabee die onze luchtstreken kon-

22

wcs

/ULI/AUOUSTUS

1997

in het recent verschenen boek 'De zin van het toeval'. Het is geschreven door Ilja Maso, die als hoogleraar wetenschapsfilosofie, methodologie en onderzoeksleer is verbonden aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. In het begin van zijn boek laat Maso zich leiden door wat schrijvers over het toeval te melden hebben. Hartke, de hoofdpersoon uit Kurt Vonneguts 'Hocus Pocus', stelt zichzelf naar aanleiding van enkele opmerkelijke toevalligheden in zijn leven de vraag: "Hoe lang kan ik nog atheïst blijven?" Maso neemt deze zelfde vraag tot uitgangspunt van zijn onderzoek. Concreet betekent dit voor hem dat hij wil onderzoeken "of we te maken hebben met een in principe zinloze werkelijkheid of met een met zin doordrenkte werkelijkheid."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen