VU Magazine 1997 - pagina 171

Van het Nederlands erfgoed is weinig overgebleven. "Dat kun je wel zeggen. Het recht is er natuurlijk nog, er is een aantal woorden overgenomen, en bepaalde gebouwen staan er nog. Maar Nederlands wordt er weinig meer gesproken." In de voormalige kolonies van Engeland en Frankrijk zijn het Engels en het Frans nog wel belangrijke talen. "Dat er in Indonesië nog maar zo weinig Nederlands gesproken wordt, komt mede doordat het land zich in een voornamelijk Engelstalig gebied bevindt. De laatste Nederlandstalige scholen zijn in i960 gesloten, in verband met de breuk die ontstond door het conflict rond Nieuw-Guinea. Het Nederlands is ook verdwenen omdat men erin geslaagd is om uit die baaierd van culturen een eenheidsstaat te smeden, met het Indonesisch als voertaal. Dat is geen geringe prestatie als je bedenkt dat het Maleis/ de moedertaal is van nog geen kwart van de bevolking. "Vanuit Indonesië is de belangstelling voor Nederland niet erg groot, maar van Nederlandse kant is de belangstelling voor Indonesië de laatste jaren alleen maar gegroeid. Ik vind dat Nederlanders soms wel heel nadrukkelijk stil staan bij dat koloniale verleden, maar er aan de andere kant juist ook een grote ongevoeligheid voor aan de dag kunnen leggen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de afkeuring van de mensenrechtensituatie in 1992, waarbij Nederland het voortouw nam. Ik denk dan: hoe durf je dat te doen? In de jaren dertig en veertig hadden wij zelf nog interneringskampen voor Indonesiërs. Toen hadden wij zelf kennelijk nog nooit van mensenrechten gehoord. Ik kan mij voorstellen dat de Indonesiërs het optreden van iemand als minister fan Pronk vergelijken met het optreden van de vroegere Nederlandse bestuursambtenaren die met een opgeheven vingertje meenden te kunnen bepalen wat wel en wat niet kon." Het is toch een totaal ander soort sitiiatiel "Ik kan me wel voorstellen dat men die vergelijking trekt. Als een Duitse regering zich erover beklaagt dat Nederlandse arrestanten in Nederlandse politiecellen te hard behandeld worden, zou zo'n protest toch anders worden opgevat dan wanneer de Belgen dat doen." Als ik het eens ben met het Duitse protest heb ik daar geen enkele moeite mee. "Dat kun je als burger zeggen, maar op het niveau van landen ligt dat anders. Het is vreemd wanneer de ene regering de andere in het beklaagdenbankje zet, terwijl die beschuldigende regering de vroegere koloniale meester is geweest. Voor Indonesiërs is dat moeilijk te accepteren. Ze herinneren zich soms nog hoe ze met de nek werden aangekeken." Is dat anti-koloniale verhaal niet een opzichtig excuus om mogelijk terechte kritiek buiten de deur te houdenl "Natuurlijk, maar je maakt het de Indonesiërs wel heel gemakkelijk dat te zeggen, als wij Nederlanders zelf al een strafblad hebben. Laat Nederland maar in een ander land protesteren. Ik blijf het jammer vinden dat door het optreden van Pronk in 1992 de banden verbroken zijn. Andere landen hebben ook, zij het gematigder, geprotesteerd en hebben wij nu meer bereikt?"

De gemoederen zijn inmiddels weer tot bedaren gebracht. "Er is sprake van een ontwikkeling waarbij Nederland en Indonesië steeds sterker uit elkaar groeien. Aan de andere kant is het ontzettend aardig dat zo veel meer mensen kennismaken met Indonesië dan vroeger het geval was. Voor de oorlog leefden op het hoogtepunt misschien honderdduizend mensen uit Nederland in Indonesië. Nu reizen er ieder jaar al tienduizenden Nederlanders naar Indonesië. De belangstelling voor het land is heel groot." Is het een genoegen om weer in Indonesië te zijnl "In 199s ben ik er voor het laatst geweest. Ach, het probleem met Indonesië is dat je er als historicus niet echt prettig kunt werken. Ze hebben een prachtig archief, maar je moet maanden van tevoren een vergunning aanvragen om dat archief binnen te mogen. Je kunt niet zeggen: ik ben een paar dagen in Jakarta en ga ook even gezellig naar het archief. Ik vind het geen onverdeeld genoegen. Het is een heel leuk land om voor het eerst naar toe te gaan, maar Java is onderliand wel erg vol geworden. In Jakarta leven ongeveer tien miljoen mensen en het is heel erg verwesterd. Het is moeilijk om daar nog veel te herkennen van het Indië dat ik beschrijf in 'Indischgasten'. Elk bezoek dat ik er breng is voor mijn gevoel toch minder leuk dan het vorige.

"Dat noem ik het 'Pronksyndroom': heel nadrukkelijk aanwezig zijn, onder het motto het beste voor te hebben met de inheemse bevolking."

"Ik geef toe, het is een beetje het gezeur van mensen die ouder worden. Toen ik in 1975 voor het eerst weer in Indonesië was en rondreisde op Java, vond ik het opvallend dat er zo weinig veranderd was. Ook een jaar of drie later was dat nog zo, er was bijvoorbeeld heel weinig gemotoriseerd verkeer. Die achterstand is in de afgelopen twintig jaar omgezet m een voorsprong. Daardoor zie je een totaal ander Java dan twintig jaar geleden; wat mij zelf betreft een veel minder leuk Java. "Soms betrap ik mijzelf erop dat ik dezelfde nostalgie naar een onherroepelijk voorbij verleden aan de dag begin te leggen die ik afkeurde bij Van VoUenhoven in zijn strijd voor het adatrecht. Dat de vooruitgang en modernisering voor Indonesië ook veel goede kanten heeft, geef ik graag toe. Niettemin, het is voor mij niet altijd even gemakkelijk die modernisering te waarderen. Ik kwam eens bij een fraai oord waar ik ooit nog als kind gezeten heb. Daar schallen de luidsprekers dan over het meer. Indonesiërs zijn dol op keiharde muziek. De pasar malam, de nachtpasar, is een enorme kakofonie van geluiden geworden, een soort openluchtdisco. Natuurlijk is dat allemaal niet zo erg, maar er zijn momenten dat ik stil sta bij hoe het vroeger was en mij vervolgens afvraag: wat doe ik hier eigenlijk?" fotografie: Lenny Oosterwijk

wcs

MEI/JUNI 1997

19

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen