VU Magazine 1998 - pagina 279

worden van een bridgeclub. Zo hou je de geestelijke en lichamelijke aftakeling op een afstand. Allemaal geen slechte dingen, maar het moet geen verplichting worden. Omdat de normen zo opgeschroefd worden, lijken er steeds meer mensen uit de boot te vallen." Tijdens de geheugencursus analyseren de deelnemers eerst wat hun probleem precies is. Kunnen ze helemaal niks onthouden of alleen specifieke zaken niet? Of zijn er situaties waarin ze merken dat hun geheugen hen in de steek laat? "We vragen hen om een dagboek bij te houden", vertelt Ponds. "Vaak merken ze dan dat het eigenlijk wel meevalt met die vergeetachtigheid. Of ze zien dat ze er alleen last van hebben als het heel druk is. Dan is er niet echt sprake van een geheugenprobleem, maar van een aandachts- of concentratieprobleem. Ze zijn even niet bij de les geweest en kunnen de informatie daardoor niet opdiepen uit hun geheugen. "Door op deze manier aandacht te besteden aan de bezorgdheid en door middel van testen de mensen te overtuigen dat alles in orde is, rapporteren de deelnemers een verbetering van hun geheugen. Objectief gemeten presteren ze echter niet beter op de testen dan voordien. "Hetzelfde ondervonden wij bij een van onze controlegroepen, die we gebruikten om er zeker van te zijn dat de geheugentraining - en niet het toeval - ervoor verantwoordelijk is dat de proefpersonen beter scoren op de geheugentest. Deze groep werd begeleid volgens de Maastrichtse methode", vertelt Deelman. "Vanwege hun prestaties kwamen we voor een klein dilemma te staan: moet je deze mensen toch die training geven? Voor hun welzijn is het heel nuttig als je ze kunt laten zien dat ze het niet slechter doen dan leeftijdsgenoten. Maar wat hun geheugenprestaties betreft, helpt de training niet." Geheugentraining zou evenmin effectief zijn bij dementen, meent de Groningse professor. "Ik heb het idee dat we hen niet veel te bieden hebben, ondanks wat we hebben geleerd over het geheugen. Bij hen is er natuurlijk veel meer aan de hand. Naast de vergeetachtigheid hebben ze moeilijkheden met de cognitieve

functies, wat wil zeggen dat ze dingen niet meer zo goed begrijpen. Bovendien hebben de meesten niet eens in de gaten dat ze met geheugenproblemen kampen. Voor hen zou zo'n cursus weinig nut hebben. We kunnen daarentegen wel iets doen voor personen die door een ongeval problemen hebben gekregen met het onthouden van dingen. Tenminste, als ze geen andere schade aan de hersenen opliepen." Telefoonboeken

Waarom we het een gemakkelijker onthouden dan het ander, weten de onderzoekers niet precies. Er zijn wel een paar wetmatigheden te geven, zegt Deelman. "Naarmate je ervaringen hebt opgedaan, liggen bepaalde zaken je beter. Daarom is de meest gehoorde klacht ook dat mensen moeite hebben met nieuwe dingen die helemaal ingaan tegen oude gewoonten. Hoe dan ook onthoud je dingen waarin je geïnteresseerd bent veel gemakkelijker." Dat verklaart voor een deel waarom er op deze aardbol mensen rondlopen die hele telefoonboeken uit hun hoofd kennen. Hun gave is minder indrukwekkend dan we denken, legt Ponds uit. Al hebben ze wel een heel bijzonder ordeningssysteem om dergelijke dingen te onthouden. De belangrijke factor in hun talent is echter hun passie voor het onderwerp. "Kijk bijvoorbeeld naar de geheugenwónders die regelmatig in het programma 'Wedden dat...' opdoken. Ik kan me nog een krantenbezorger herinneren die aan foto's van brievenbussen kon zien welk adres het was. Zo iemand heeft daar al jarenlang een bijzondere interesse voor en is gemotiveerd genoeg om zo veel moeite te doen om dat te onthouden. Dat maakt het ook gemakkelijker om al die brievenbussen uit je hoofd te leren. Ons zou het niet lukken, want het onderwerp laat ons volkomen koud." Daarnaast heb je nog mensen die Ponds omschrijft als de 'algemene geheugenwónders', die echt alles lijken te onthouden. Een kwestie van aanleg, dus geen toestand die met training bereikt kan worden. "Zij kunnen alles wat ze zien en horen in alle modaliteiten waarnemen. Neem bijvoorbeeld het cijfer zes. Wij zien een 6, zij ervaren er een kleur, een emotie en een geur bij. Zo'n cijfer wordt dus op

vele manieren verankerd in hun geheugen, zodat er heel wat sleutels zijn om die informatie weer terug te vinden." Deze recente kennis over de werking van het geheugen is zeer nuttig geweest bij het bedenken van strategieën om bepaalde zaken beter te onthouden. In Groningen ging de aandacht uit naar namen omdat veel mensen daar moeite mee hebben. Deelman: "Namen zijn voor ons eigenlijk heel willekeurig, betekenisloos. Zo reageren we er ook op. In die gewoonte moet je verandering brengen. Verdiep je in de betekenis van die naam, of maak een associatie, hoe waanzinnig die ook is. Want bij namen is een diepere verwerking van belang." Waar de onderzoekers nog geen afdoende methode voor hebben, is de verbetering van het zogenaamde prospectieve geheugen, waarbij mensen zich voornemen om op een later moment iets te doen. "Iemand denkt er bijvoorbeeld 's morgens aan dat hij na een bepaalde afspraak nog naar de bakker moet", verduidelijkt Deelman. "Iedereen kent die ervaring wel dat je die dag tien keer langs de bakker komt, maar dat je er pas aan denkt als je thuis zit en alle winkels dicht zijn. De informatie zit dus wel in je geheugen, maar komt er op het verkeerde moment uit. Ook daar hoor je veel mensen over klagen. Maar we hebben op dit moment onvoldoende kennis hierover om een efficiënte tactiek te ontwikkelen. Wel hebben we een aantal ideeën. Vlak voor die bakker is misschien een verkeerslicht, waar je op weg naar huis sowieso langs komt. Een paar keer per dag stel je je dan voor dat je, zodra je bij die plek komt, denkt; taartjes. Op die manier zou het kuiuien lukken."

wcs JULI/AUGUSTUS 1998

47

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen