VU Magazine 1998 - pagina 339

van presteren komen te liggen op socraal welbevinden. Daar kunnen best gunstige kanten aan zitten, maar voor begaafde kinderen is het fnuikend. Die vervelen zich dood." Maar is een beetje verveling dan zo rampzalig? Misschien ontlokt het de kleine slimmeriken wel een stroom van briljante mijmeringen, waarmee ze later hun voordeel kunnen doen. "Het gevaar is dat ze te laat leren dat bepaalde strategieën niet altijd werken. Als je elk probleem te lijf kunt op basis van je inzicht, kom je er bijvoorbeeld niet achter dat stampwerk ook nuttig kan zijn. Dat het inzicht soms pas komt nadat je iets uit je hoofd hebt geleerd. Zulke metacognitieve vaardigheden doen kinderen op de basisschool spelenderwijs op. Als je daar geen gelegenheid voor krijgt, en je loopt op de middelbare school tegen die lacune aan, kan je hele wereldbeeld in elkaar donderen. Dan faal je opeens, en dat is iets wat zulke kinderen nooit hebben geleerd." Peters noemt het dan ook "van ongelofelijk belang" dat het acecent op de basischolen weer meer op de intellectuele uitdaging komt te liggen. "Heel veel ellende is te voorkomen als je die kinderen eerder aan lastige opgaven laat wennen. Laat ze maar eens op hun knieën vallen. Dat is de enige manier om op te leren staan." Over falen gesproken, hoe staat het met de samenhang tussen hoogbegaafdheid en emotionele intelligentie? De psycholoog reageert licht geprikkeld. "Emotionele intelligentie is flauwekul. Al die ophef over dat boek van Daniel Goleman - er staat niks in dat we niet allang wisten. Nieuw is hoogstens de gedachte dat de sociaal-emotionele vaardigheden in een getal uit te drukken zouden zijn, maar dat is precies het onderdeel dat nergens op slaat. We waren het er net over eens dat je gewone intelligentie niet in een getal kunt vangen, en dan zou het met een zo-veel complexer samenstel van vaardigheden wél kunnen? Kom nou." Excuus, andere formulering. Welke gevolgen heeft hoogbegaafdheid voor de sociaal-emotionele ontwikkeling? Iedereen kent de voorbeelden van wereldvreemde, excentrieke en onbehouwen bollebozen. Gaat een overmatige ontwikkeling van het intellect misschien ten koste van de gevoelscentra in de hersenen? Peters maakt een wegwerpgebaar. "Geloof ik niks van. Een hoogbegaafd kind begrijpt vaak meer dan het emotioneel aankan, dat is het probleem. Een paar jaar geleden had het jeugdjournaal een item over een walvis, die in het ijs gevangen was. Toen kwam hier een meisje dat door die beelden helemaal in de war was geraakt. Dat kind realiseerde zich: die walvis zit er ook nog als het jeugdjournaal afgelopen is. En de wereld draait gewoon door! Volwassenen weten zulke dingen ook wel, maar die hebben eelt op hun ziel." Een minstens zo belangrijke aanleiding voor emotionele ontsporingen, meent hij, is de manier waarop de buitenwereld met hoogbegaafden omspringt. "Al die volwassenen en klasgenootjes die afgaan op je leeftijd in plaats van je intellectuele rijpheid - dat onbegrip brengt sommige kinderen letterlijk tot op de rand van de zelfmoord. Kijk, onderwijs moet aansluiten bij de leefwereld van een kind. Dat is een open deur.

Maar bij hoogbegaafden is die aansluiting meestal ver te zoeken. Vorig jaar hadden we hier een jongetje van elf, dat zich afvroeg: bestaat er wel een kenbare werkelijkheid? Zijn ouders hielden er serieus rekening mee dat hij niet goed bij zijn hoofd was. En zijn onderwijzer had gezegd: zou je eerst je Franse woordjes niet eens gaan leren?" Door zulke reacties trekken hoogbegaafde kinderen zich steeds verder terug, betoogt Peters. Ze worden solitair. "Je ziet ook vaak dat ze allerlei gekke strategieën gaan bedenken om maar in de smaak te vallen. De omgeving dwingt ze als het ware zonderling en buitenissig gedrag te ontwikkelen." Steigeren

Maar het kan ook anders. "Wat mij altijd opvalt is dat hoogbegaafde kinderen opeens doodnormaal reageren als ze onder elkaar zijn. Ik heb een Duits kamp meegemaakt van begaafde en hoogbegaafde scholieren, en daar werd net zoveel gekeet en geruziet en lol gemaakt als overal." Met andere woorden: zet die hoogbegaafden alsjeblieft bij elkaar? Kampen voor hoogbegaafden, scholen voor hoogbegaafden - je moet toch vrezen dat er in onze verlichte samenleving weinig animo voor bestaat. "Zulke initiatieven stuiten inderdaad op maatschappelijke weerstand. De meeste mensen zijn er allergisch voor, ze denken dat het enge elitaire clubjes worden. Maar je moet het ook niet zo zwart wit stellen. Wat mij betreft is het geen kwestie van wel of niet bij elkaar, maar van: hoe vaak bij elkaar?" Ook voor zo'n compromisoplossing lijkt echter maar weinig steun te vinden. In Peters' bureaula ligt al geruime tijd een plan om hoogbegaafde leerlingen van scholen in de regio twee middagen per week samen te brengen. "We zijn bijna zo ver geweest, maar toen puntje bij paaltje kwam, begon het veld toch te steigeren. In China bestaan speciale instellingen voor hoogbegaafden, waar de normale leerstof extreem versneld wordt aangeboden. Daar kun je je twijfels over hebben, maar als je op zo'n school gaat kijken, blijken die kinderen zich verrassend goed te ontwikkelen. Hier in Nederland willen we zulke dingen eigenlijk nog helemaal niet horen. Laat staan dat we hoogbegaafden tweemaal in de week in een hulpklasje zetten. Ik vind dat kortzichtig. "

wcs

SEPTEMBER/OKTOBER 1998

35

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen