VU Magazine 1998 - pagina 450

eerste plaats aan te tonen dat de bad guys ook zo hun waarden hebben; eenzijdige waarden, dat wel, zoals eigenbelang en financieel succes." Rechtse ballen

Dat zal niet gemakkelijk zijn, meent Hoogerwerf. "We zeggen dat we in een informatiesamenleving leven, maar we bewegen ons in een manipulatiesamenleving. We zeggen dat we in een parlementaire democratie leven, maar het is in belangrijke mate een mediacratie. Net als de politiek gaan de media niet alleen mee met de waan van de dag, maar ook met de waan van een periode. Bovendien zijn journalisten voor een belangrijk deel de mond van de machtigen en niet de macht van de mondigen. Daar zit uiteraard een

Nogal wat lui die zich links opstelden in de jaren zestig en zeventig, behoren nu tot die groep, tot de "rechtse ballen", zoals Hoogerwerf ze typeert. "Ooit zaten deze lieden aan de verkeerde kant van de ongelijkheid en profiteerden ze van de verzorgingsstaat. Op het moment dat ze aan de goede kant van de ongelijkheid zitten, blijken ze die verzorgingsstaat niet meer nodig te hebben. Een omwenteling van denken die dus met alleen teweeggebracht wordt door een verandering in hun politieke en culturele denken, maar ook door een verandering in hun sociaaleconomische positie." Tot overmaat van ramp zijn deze mensen voor een behoorlijk deel toegetreden tot de rangen der bewindvoerders. Een verschuiving in de wereld van de elites die begon met de opkomst van de managers. De Amerikaanse socioloog James Buinham wees in de jaren veertig al op de ontwikkeling dat degenen die zorg dragen voor het intern gerichte beleid, voor de organisatie, en voor de financiering (dat gezamenlijk 'het secundaire proces' wordt genoemd) in opmars waren. Degenen die verantwoordelijk waren voor het primaire proces, dat waarvoor een ziekenhuis of een universiteit uiteindelijk is opgericht, kwamen in toenemende mate in de schaduw te staan. Zekere bekaktheld

Andries Hoogerwerf: "De mensen worden nu bewust dom gehouden."

zekere redelijkheid in, want van wat die machthebbers denken en zeggen, daarvan ondergaan we straks allemaal de gevolgen. Maar zo wordt de vicieuze cirkel nooit doorbroken. Daarom ben ik ook vrij somber; we bewegen ons m een richting van publieke armoede en private overvloed. Juist het denken over onderwijs, gezondheidszorg en sociale zekerheid wordt bepaald door dezelfde elite, die twintig procent van Lasch: mensen die over voldoende middelen en armslag beschikken om hun zaakjes zelf, zonder tussenkomst van de staat, te regelen."

74

wcs

NOVEMBER/DECEMBER

1998

Dus opnieuw de vraag: hoe kunnen we tegengas geven aan al die ontwikkelingen? Hoogerwerf pleit voor emancipatie van de burger. "De emancipatie van de liberale burgerij en de christelijke bevolkingsgroepen is ten einde. Of dat ook geldt voor die van de arbeiders, betwijfel ik. Met name onder de ongeschoolde handarbeiders valt nog veel te emanciperen, zeker nu daar de minderheden bijgekomen zijn. Ook de vrouwenemancipatie is nog niet voltooid. Maar wat we nu vooral nodig hebben is een emancipatiebeweging van de burgers: ik bepleit dan ook verdere democratisering. We hebben nog steeds een elitaire democratie: er heerst een zekere bekaktheid, een neiging tot afstand nemen van het plebs. Maar dat is niet het belangrijkste. Er is meer mis. De politieke elite bijvoorbeeld komt nog steeds voort uit een

bovenlaag van de samenleving. Die elite zou de sociale samenstelling van de bevolking in hoofdlijnen moeten weerspiegelen. In dat opzicht is een culturele elite overigens anders georganiseerd dan een politieke elite. Ik bedoel: de verzamelde hoogleraren horen niet alle opleidingsniveaus in de samenleving te weerspiegelen. "Er moet daarnaast een nieuwe scheiding der machten komen. Autonomie en controle, daar gaat het om in democratie. Neem de media. De pers vaart wel bij autonomie, dat spreekt vanzelf. Maar er moet ook controle zijn op de pers, door de rechter, een ombudsman of kritische sociale wetenschappers. De politiek heeft culturele diversiteit nodig. Elke elite moet zijn eigen cultuur of subcultuur hebben. Voorbeeld: ambtenaren moeten op een andere manier functioneren dan politici en omgekeerd. En tenslotte: we moeten de politieke participatie bevorderen. Door maatschappijleer een verplicht eindexamenvak te maken in alle takken van onderwijs de mensen worden nu bewust dom gehouden. Door de opkomstplicht bij verkiezingen opnieuw in te voeren. En door de toegang tot politieke partijen fundamenteel te democratiseren. Daar immers heerst in veel gevallen nog de ijzeren wet van de oligarchie. Nu vist de politiek uit een steeds kleinere vijver." Den Uyl en Drees waren, vindt Hoogerwerf afsluitend, nog exemplarische politici met een brede overtuigende visie, gevoed door fundamentele politieke idealen. Zulke 'elitaire' voorlieden zijn niet alleen uit de sociaal-democratie verdwenen, maar uit de gehele politiek, ja uit het hele culturele leven. In de politiek moeten passies tegenwoordig worden buitengesloten; ze zijn naar het 'persoonlijk leven' verbannen, heeft de Duitse filosoof Petei Sloteidijk opgemerkt. Juist door te neutraliseren wat existentieel het belangrijkst is, ontstaat datgene wat in de nieuwe tijd politiek wordt genoemd. De politiek als kunst van het haalbare heeft gezegevierd. Elites zijn er nog wel degelijk, maar een elite met visie die mogelijk wil maken wat eerst onmogelijk leek, bestaat niet meer.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen