VU Magazine 1998 - pagina 335

rassend inzicht getuigt, of in ieder geval zeer vindingrijk is. Bij een tentamen krijgt intelligentie eerder de gelegenheid zich te uiten in een 'essay-vraag' dan in een multiple-choisevxaag. Invuloefeningen lenen zich slecht voor vernieuwende kennis. Een intelligent antwoord biedt mogelijk een iets andere kijk op de wereld, of op zijn minst een klein deel van de wereld. Het vertelt een mens iets wat hij of zij nog niet wist. Het spreekt iets uit waarvan niemand zich realiseerde dat het een antwoord zou kunnen zijn. Pas achteraf blijkt dat het antwoord als 'goed' valt aan te merken.

kan juist ook uiterst traag zijn. Een computer is niet bepaald een ideeënmachine, zoals je van sommige mensen zegt dat ze het zijn. En de computer lijkt ook een beetje te veel op Elliot, de patiënt van Damasio: uiterst rationeel ingesteld, maar emotioneel niet vaardig genoeg om een knoop te kunnen doorhakken, niet intuïtief genoeg om te weten wat op een zeker moment het juiste handelen is. Bij dieren ligt dat anders, die lijken over een perfecte intuïtie te kunnen beschikken. Vooral van huisdieren wordt vaak gezegd dat ze intelligent zijn: de hond die haarfijn schijnt aan te voelen wat baasje bedoelt. Maar het betreft hier vooral het soort verstand dat vergelijkbaar is met wat nodig is om een multiple-choisetest in te vullen: een intuïtie van wat binnen enkele gegeven mogelijkheden het goede antwoord moet zijn. Evenmin als de computer staat het dier bekend als groot vernieuwer met een open oog voor de toekomst. Natuurlijk hebben ook dieren een zeker besef van de toekomst: ze weten waar ze voedsel moeten zoeken, vogels anticiperen op de winter door naar warmere oorden te vertrekken. Maar dit zijn vaste patronen die in de genen zijn vastgelegd, ze vergen geen creatieve oplossing van een onverwacht probleem. Het is maar de vraag of dieren over het geheel genomen geen enkele vorm van intelligent gedrag kunnen vertonen. William Calvin is daar in ieder geval vrij

stellig over. Hij is de mening toegedaan dat alleen de mens over de capaciteiten beschikt om ver in de toekomst vooruit te kijken, om te anticiperen op iets wat nu nog helemaal niet aan de orde is. Het nog grotendeels fictieve probleem van de vergrijzing noopt in de mensenwereld de regeerders die vooruit willen zien, nu al tot het nemen van maatregelen. Onder dieren valt een dergelijke lange termijnplanning zelden aan te treffen. De mens bezit het vermogen om zich zorgen te maken over het uitsterven der soorten, de dieren zelf zal dat een zorg zijn. Intelligentie schept verantwoordelijkheden. Avontuurlijk Hoe onderscheidt de 'echte' intelligentie zich nu van de gemeten intelligentie van de iQ-score? De intelligentietest, het proefwerk en het tentamen onderzoeken vooral hoe goed we iets geleerd of in ons hoofd gestampt hebben. Op een vraag is slechts één antwoord mogelijk, een antwoord dat al bij voorbaat vast staat omdat er anders weinig te beoordelen en te corrigeren valt. En het geven van het goede antwoord, van heel veel goede antwoorden, valt knap te noemen. Het wordt in ieder geval beloond met een hoog cijfer. Het is knap maar niet veel meer dan dat. Intelligent is het antwoord dat buiten de bestaande categorieën van goed of fout valt, een antwoord dat van een ver-

Intelligentie op deze wijze opgevat is een ondeelbare eenheid, die onmiddellijk te herkennen valt, op wat voor maatschappelijk terrein ook. Het uit zich in het handelen van de ervaren kok die in de koelkast een beperkt aantal ingrediënten aantreft en daaruit een heerlijke maaltijd weet te bereiden, in het denken van de theoreticus die niet tevreden is met de gangbare opvattingen over intelligentie en een andere invulling aan het begrip wenst te geven, in het handelen van de voetballer die met een simpele beweging een medespeler ineens vrij voor het doel kan zetten. Ieder lid van deze open gemeenschap van de waarachtige intelligentia bezit op het eigen terrein een grote kennis - de rationele vaardigheden zijn hoog ontwikkeld - maar die kennis staat nooit louter in dienst van een herhaling en reproductie van het bestaande, maar is behulpzaam bij het creëren van het nieuwe. De componist van een muziekstuk is altijd intelligenter dan de hoogbegaafde uitvoerder ervan; schrijven is een intelligentere bezigheid dan lezen, hoe moeilijk de tekst ook mag zijn. In het intelligente denken en handelen zit iets avontuurlijks. Het laat zich niet vangen in een score van een test. De intelligentietest weet alleen de schaduw te betrappen, het verschijnsel zelf blijft buiten beeld. Wat is intelligentie? Datgene wat zich uiteindelijk niet laat meten.

wcs

SEPTEMBER/OKTOBER

1998

31

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen