VU Magazine 1998 - pagina 110

steeds onomstotelijker vast komen te staan, is het product van een permanente strijd die in het brein plaatsvindt tussen twee systemen: het cholinergische versus het aminergische systeem. De krachtsverhouding tussen die twee systemen is in de loop van iedere dag aan een aanzienlijke verschuiving onderhevig. De cholinergische neuronen zijn verantwoordelijk voor het dromen, de aminergische voor het wakker zijn. Die twee vertoeven altijd in een soort dynamisch evenwicht, ze zijn relatief ten opzichte van elkaar en schakelen de ander nooit definitief uit. Ze zijn de yin en yang van onze hersens, tegengesteld en elkaar tegelijkertijd aanvullend. De hersens komen gedurende de slaap tot rust, hebben we altijd gedacht. Door de kennis over die wisselwerking van aminergische en cholinergische systemen, is het mogelijk geworden die gedachte te corrigeren en een preciezere omschrijving te vinden. Tijdens de diepe slaap nemen beide systemen in activiteit af, maar houden ze elkaar nog altijd in een soort evenwicht. In de REM-slaap sluiten de cellen in de hersenstam die de neurotransmitters serotonine en norepinephrine verspreiden - onderdelen van het aminergisch systeem - zich af. De hoeveelheid acetylcholine - een belangrijk onderdeel van het cholinergisch systeem - begint daarentegen drastisch te stijgen tot een niveau dat zelfs hoger is dan wanneer een mens wakker is. Gedurende de slaap hebben de cholinergische neuronen dus nagenoeg vrij spel. Van enige rust is daar zeker geen sprake. Bij het wakker worden verandert dat allemaal. Dat kan razend snel gebeuren.

34

wcs

MAART/APRIL

1998

Wanneer we, om wat voor reden dan ook, plotseling ontwaken, kan de chemische balans in ons brein binnen een paar seconden volledig veranderen, de aminergische neuronen voeren een kleine Blitzkrieg in het lichaam uit. We zitten rechtop in ons bed, alle zintuigen staan op scherp. Maar meestal hebben we wat langer nodig om ons weer wakker en fit te voelen, de balans verschuift geleidelijk. We kunnen het aminergisch systeem een handje helpen, bijvoorbeeld door een paar koppen sterke koffie te drinken. De aminergische neuronen staan onder andere garant voor het vermogen tot concentratie en herinnering, en het vermogen tot oriëntatie in tijd en ruimte. Die vermogens zijn ook overdag aan beperkingen onderhevig. Iedereen zal uit eigen ervaring kennen dat een mens bijvoorbeeld maar een klein gedeelte van de dag in staat is zich optimaal te concentreren, en zelfs in opperste concentratie dwalen de gedachten nog wel eens af. Bij veel mensen is dat vermogen tot concentratie 's ochtends, niet lang na het wakker worden, het sterkst aanwezig. De aminergische neuronen zijn dan het actiefst. Maar in de loop van de dag vindt een verschuiving in balans plaats. Naarmate de dag vordert, lukt het ons minder goed ergens de aandacht bij te houden. We zijn sneller afgeleid, de gedachten schieten van links naar rechts, van boven naar onder. De cholinergische neuronen zijn dan aan het terugkomen. Tot ze in de slaap hun definitieve heerschappij kunnen botvieren; al is dat definitieve ook weer betrekkelijk. De droomtoestand is een radicalisering van die wakende toestand van het snel afgeleid zijn. Al dromende zij wij niet in staat om ons nog ergens op te kunnen concentreren. De beelden tollen en buitelen over elkaar heen, zonder vorm van logica en samenhang. We zijn niet m staat om een beeld voor iets langere tijd scherp te stellen, zoals we ook, wanneer we moe zijn, van het ene naar het andere televisiekanaal zappen. Liggend in bed beleven we een delirium. We fabuleren er lustig op los, en vergeten de opgeroepen beelden snel; ze komen als

ongenode gasten bij ons aan, en na een vluchtig bezoek lossen ze geruisloos weer op in de nacht. Testprogramma De droom is een soort psychose die ieder mens dagelijks ondergaat. In een droom verzinnen we beelden en zien we, tot we wakker worden, die hallucinaties aan voor de werkelijkheid. Het dromen is eigenlijk een gezonde vorm van psychose. Mensen met een 'echte' psychose blijven daarentegen hun eigen fabulaties hardnekkig voor de werkelijkheid aanzien. In die zin bestaat, volgens de hedendaagse neurowetenschappelijke inzichten, ook tussen de droom - een normale bewustzijnstoestand - en de psychose - een abnormale bewustzijnstoestand - een aanwijsbare samenhang. Zoals we de diepe slaap nodig hebben om geen lichamelijk wrak te worden, zo zijn dromen noodzakelijk om geen geestelijk wrak te hoeven zijn. In de droom worden we even plaatsvervangend gek, om in de realiteit juist geestelijk gezond te kunnen leven. Het vermoeden van veel wetenschappers is dat het cholinergisch systeem een soort testprogramma is. Alle geestelijke vermogens die overdag niet worden gebruikt of aan banden zijn gelegd, krijgen gedurende de nacht ruim baan. Die vermogens worden als het ware in conditie gehouden tot het moment dat ze nodig zijn; ze mogen niet door een teveel aan rust aan slijtage onderhevig raken. In de droom maken we er wat onze oriëntatie-vermogens betreft vaak een potje van, we situeren de Euromast in de Amsterdarase binnenstad of denken dat Maastricht aan zee ligt. Maar juist door dat nachtelijke gestoei met het richtinggevoel, zijn we in een vreemde stad toch vaak gemakkelijk in staat de geparkeerde auto terug te vinden. We houden het oriëntatiegevoel in beweging, zijn de motor aan het proefdraaien. In onze droom verdwalen we, opdat we dat in de werkelijkheid niet doen. Als het aminergische systeem 's nachts tot rust komt en de gelegenheid heeft zich te vernieuwen en op te laden, krijgt de informatie die een mens overdag opdoet de kans om te bezinken. Volgens

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen