VU Magazine 1998 - pagina 133

uitstoot van CO^, de 'Verelendung' van Afrika, etc.; verschijnselen die om religieuze doomsday-scenario's lijken te schreeuwen, en dat bij steeds meer mensen in de westerse wereld ook doen.) Het zijn risico's die de routines afbreken die we ooit dankzij de traditionele instituties hadden; risico's ook die ontstaan doordat we letterlijk 'heen en weer leven' in telkens verschillende handelingssferen, met sterk verschillende gedragscodes en culturen. Dat ondoorzichtige, maar wel door menselijk handelen bewerkte sociaal-structurele gebeuren - het woord 'proces' suggereert te veel ordelijkheid - dwingt ieder als het ware geregeld tot zichzelf te keren, en zich af te vragen wie dat zelf is, dat voortdurend zegt dat het zich in een ondoorzichtige wereld in telkens weer verschillende rollen en situaties moet verwerkelijken, zich moet uitdrukken, terwijl het besef groeit dat geen van die rollen en situaties 'het werkelijke' van het zelf echt raakt. Het is die zoektocht naar het echte zelf en naar echte expressie, op gang gezet, niet door een ideëel proces maar door een chaotisch sociaal-structureel gebeuren, die in de nieuwe religiositeit gethematiseerd wordt. Ieders unieke verhaal Maar dat is allemaal erg abstract. De vraag is: waar schuilt dan die nieuwe religiositeit, of liever, dat verlangen ernaar, waar manifesteert het zich? Wie er oog voor wil hebben, die ziet het, die voelt het. Bijvoorbeeld in de populariteit van de markt van nieuwe vormen van 'therapieën', de markt waarop mensen naar 'heling' zoeken. We hoeven niet alleen te denken aan Jomanda en Emiel Ratelband of andere wat minder bij het grote publiek bekende 'mediums', maar ook bijvoorbeeld aan het succes van 'De Celestijnse Belofte', het boek van de psycho-therapeut Redfield, dat samen met de bijbehorende werkboeken onmiddellijk inspeelt op de spiritueel-therapeutische behoeften van heel veel Nederlanders. Maar ook is er de groei van het spiritueel-therapeutisch aanbod op het vlak van de zogenaamde client-cults, vaak op commerciële basis, soms binnen, vaker buiten de sfeer van de New Age-centra. Vooral in de steden lijkt er behoorlijk wat belangstelling te zijn voor bijeenkomsten van 'meta-fysische' groepen en organisaties (bijvoorbeeld het 'Landmark Forum', de voorzetting in een andere gedaante van 'Erhard Seminar Training' uit de jaren '70 en '80). Hoewel 'het vertoog' academisch is en men voor deelname betaalt, zodat de indruk ontstaat dat het om gewone psycho-therapeutische bijeenkomsten gaat, existeren deze groepen op een gebied waar het sacrale en het profane vervloeien: gewone therapie, religie, quasi-religie, het is niet meer uit elkaar te houden. De uniciteit van 'het zelf' wordt tot het goddelijke benadrukt. En aangezien het in een risicosamenleving moeilijk is om voluit tot een groep te horen en het zelf als uiterst fragiel wordt ervaren, vertonen de groepen die merkwaardige combinatie van radicaal individualisme en (quasi-)religieuze gemeenschappelijkheid. Want aan de ene kant draait alles in de groep om ieders volstrekt unieke verhaal, het verhaal van het ik. Aanmoediging, troost, bevestiging.

ritueel, dat alles staat in dienst van de celebrering van de autonomie van het individu. Maar aan de andere kant komt juist in die groepshandelingen op een subtiele wijze de inordening van het individu in de groep tot stand en wordt de cohesie van de groep bevestigd (én de macht ervan natuurlijk). Er zijn uiteraard ook bewegingen die als meer direct religieus herkenbaar zijn. Er is de New Age-beweging die, hoe onoverzichtelijk en veelkleurig ook, toch de ene taal van de zelf-spiritualiteit spreekt. Of het nu om een meer wereld-bevestigende variant gaat, waarin soms zelfs het laatkapitalisme verheerlijkt wordt, of om een wereld-ontkennende, kritisch-groene variant, of men nu aan channelling, oerschreeuw-, regressietherapie of neopaganistische magie doet, of men nu voluit in 'het wereldje' zit of meer afstandelijk daarbinnen aan het 'reli-zappen' is, telkens wordt de kern van de individuele mens als een sacraal gegeven gezien, telkens treffen we de grondgedachte dat het ego bevrijd moet worden tot het ware 'zelf'. In die zin is New Age, zowel in zijn meer strikte als meer luchtig-oppervlakkige verschijningsvormen de op individuele 'stichting' gerichte spiritualiteit van onze laat-moderne tijd. Neem bijvoorbeeld de opvattingen over karma en reïncarnatie in het Nieuwe-Tijdsdenken (opvattingen overigens die, juist omdat ze zo vanzelfsprekend geacht worden, niet echt in het middelpunt van de New Age-praktijken staan; zoals ze ook door vele christenen bijna en passant gedeeld worden, en dat is wonderlijk genoeg). In hun modern-westerse vorm mogen we die opvattingen interpreteren als een manier om van het onmachtige, door de risicosamenleving heen en weer geschudde object 'mens', via geestelijke groei een zelfbepalend subject te maken. De grote aanhang van deze opvattingen in Nederland, binnen en buiten de New Age-beweging, getuigt van dat religieus verlangen om als individu opgenomen te worden in een omvattend kosmisch gebeuren. Evangelicale vloedgolf En dan is er de evangelicale beweging, de snelst groeiende religieuze stroming ter wereld, sneller nog dan de Islam. In Nederland is daarvan op het moment nog niet echt veel te merken, maar in andere westerse landen als de V.S., ook Groot-Brittannië, is dat wél het geval. Dat maakt het voorstelbaar dat de evangelicale vloedgolf binnen niet al te lange tijd ook Nederland zal bereiken. Maar zelfs wanneer dat niet gebeurt, is het verstandig om naar de factoren en aspecten van de groei van het evangelicalisme in het Westen te speuren. Dat zou wel eens een sondering kunnen zijn van het ook hier levend verlangen naar religiositeit. Het meest opvallend is de groei van het zogenaamde 'nieuwe evangelicalisme', dat we, wanneer we er aandacht voor hebben, ook steeds meer binnen de EO kunnen waarnemen; de EO die, als bekend, binnenkort misschien de grootste omroep van Nederland zal zijn. Het gaat om evangelisch geïnspireerde jongerengroepen die aan een specifiek doel werken ('het milieu' bijvoorbeeld, of een evangelisatiecampagne in éën stad, of een March for Jesus], ook meer 'kerkachtige' bewegingen als Vineyard, Calvary Chapel, in Engeland de Icthus-beweging

wcs

MAART/APRIL

1998

57

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen