VU Magazine 1998 - pagina 197

Seriemoordenaar Gevallen van lycanthropie zijn zoals gezegd zeldzaam, maar er bestaan alledaagsere vormen van maanziekte. Menig brandweerman, politieagent en psychiatrisch verpleegkundige zal uit eigen ervaring grif bevestigen dat het bij volle maan springvloed is in de menselijke geest: als de maan vol aan de hemel staat, worden er meer branden gesticht, gebeuren er meer ongelukken en zijn er meer spoedopnames nodig. En zou het toeval zijn dat de massamoord in My Lai plaatsvond toen het volle maan was, dat Julius Caesar, Tiotsky en de Oostenrijkse kanselier Dolfuss werden vermoord tijdens volle maan en dat er een volle maan hing boven Golgotha toen Jezus werd gekruisigd? Volgens de Amerikaanse psychiater Arnold L. Liebei niet. Lieber acht het evenmin toevallig dat de Newyorkse seriemoordenaar Son of Sam tussen 1976 en 1978 acht nachten uit moorden gmg en dat het tijdens vijf van die nachten - statistici opgelet! - nieuwe of volle maan was. Een aanslag op president Ford en de ontvoering van miljonairsdochter Patty Hearst vonden plaats bij volle maan. En tussen april 1976 en april 1977 sprongen negen mensen bij volle maan van de Golden Gate Bridge, "feeiing/unny.''", schrijft Lieber. "Take a look at the moon. It's probably full. "Lieber baarde opzien omdat hij het 'maaneffect' een wetenschappelijke basis probeerde te verschaffen. Hij wijdde er een heel boek aan vol grafieken en statistieken, 'The Lunar Effect, Biological Tides and Human Emotions' (1978). Lieber bracht onder meer alle zelfmoorden die in een periode van dertien jaar voorvielen in een streek van Florida, 1997 in totaal, onder in een grafiek. De hoogste piek trad op als de maan in het derde kwartier stond. Dergelijke kennis heeft geen gering praktisch nut, mijmert Lieber in het laatste hoofdstuk van zijn boek. Vermijd het spitsverkeer in het centrum als de kosmische krachten onheil veroorzaken en vraag je baas liever niet om opslag als volle maan samenvalt met uitbarstingen van zonnevlekken. En organiseer popconcerten als de maan in het eerste kwartier staat, dat geeft de minste kans op relletjes. Het lijkt wel astrologie, maar het was volgens Lieber volkomen compatibel met Einstein en Darwin. Sinds Lieber heeft zich een horde psychologen en statistici op het maaneffect gestort en getracht om zijn resultaten te repliceren. In tientallen onderzoeken is van tienduizenden moorden, zelfmoorden en ongelukken nagegaan hoe de maan stond toen ze plaatsvonden. Zelfs de samenhang tussen maanstand en bloedingen na operaties, uitslagen van verkiezingen en voetbalwedstrijden, en de hoogte van de Dow fones-index zijn niet ontsnapt aan de wetenschappelijke correlatie- en publicatiedrift. Het maaneffect is een van de meest intensief onderzochte effecten in de psychologie. En de conclusie is onontkoombaar; het bestaat niet. De sterkste aanwijzing tegen het maaneffect zijn evaluaties van grotere aantallen afzonderlijke onderzoeken. De uitgebreidste evaluatie werd uitgevoerd door de Amerikaan fames Rotton en de Canadees I.W. Kelly, die hun wetenschappelijke

carrière voor een deel te danken hebben aan hun bestrijding van het maaneffect. Zij vergeleken in 1985 37 onderzoeken naar allerhande invloeden van de maan. In 1992 vergeleken Kelly en twee collega's in Psychological Reports nog eens twintig onderzoeken naar de samenhang tussen maanstand en zelfmoord. In beide artikelen luidt de conclusie: er is geen sprake van een aanwijsbaar, consistent effect. Rotton en Kelly ontmaskerden een groot aantal gebrekkige statistieken. Zo leek een studie naar verkeersongevallen uit 1982 uit te wijzen dat ongelukken vaker voorkwamen rond volle en nieuwe maan. Later onderzoek wees echter uit dat in de onderzochte periode volle en nieuwe maan naar verhouding vaak in weekenden vielen - dagen waarop altijd al meer ongelukken gebeurden. Veel andere onderzoeken ontdekten geen verband tussen de stand van de maan en menselijk handelen, en van de schaarse onderzoeken die wel een verband vonden, waren de uitkomsten niet in overeenstemming met elkaar. Op zijn best leverden de onderzoeken een massa onsamenhangende gegevens op zonder verklarende theorie. Zo onderzochten Australische medici in 1993 het tijdstip van opname van meer dan tweeduizend patiënten die een zelfmoordpoging hadden gedaan met vergif en correleerden dat met numerologie, bioritme, sterrenbeelden en maanfasen. De enige significante samenhang die ze konden ontwaren, was het vreemde gegeven dat de slachtoffers bij nieuwe maan voor 60 procent van het vrouwelijk geslacht waren, en bij volle maan voor 45 procent. Hun conclusie: "The full moon is protective for women. " Ook de verklaringen die supporters van bet maaneffect aandroegen voor de invloed van de maan, gingen mank. De bekendste - en op het oog voor de hand liggende - verklaring werd gezocht in de aantrekkingskracht van de maan. Ons lichaam bestaat net als oppervlak van de planeet voor viervijfde uit water. Dus waarom zou de maan geen getijden veroorzaken in het lichaam van de mens? Het antwoord is: om dezelfde reden waarom ze ook geen noemenswaardige getijden veroorzaakt in de Middellandse Zee, laat staan in een binnenmeertje of een regenplas - de watermassa is daar te klein voor. De kracht die de maan uitoefent op het lichaam van een enkel mens is niet groter dan die van een vlo of een druppel zweet op de huid. Het maaneffect bestaat dus niet, maar het geloof erin zal niet snel verdwijnen. Zolang de volle maan van tijd tot tijd het decor beschijnt van een crime passionelle of een uitslaande brand, zullen mensen haar blijven verbinden met schijnbaar onvoorspelbaar opflakkerende emoties. De maan trekt zwakjes aan ons lichaam, maar des te harder aan onze fantasie.

Literatuur: A d a m Douglas, 'The beast w i t h i n ' , O r i o n , 1992; Paul Katzeff, 'Full Moons', Citadel Press, 1981; A r n o l d M. Lieber, 'The Lunar Effect', A n c h o r Press / Doubleday, 1978; j . Rotton en I.W. Kelly, 'Much ado about the full m o o n : a meta-analysis of lunarlunacy research.' Psychological bulletin 97 (1985), 286-306.

WCS MEl/jUNI 1998

45

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen