VU Magazine 1998 - pagina 51

S. Dresden, 'Het vreemde vermaak dat lezen heet', Meulenhoff, f y<),c)0.

Schrijvend denken

Als er een verkiezing van de ideale Nederlandse essayist had moeten plaatsvinden, dan zou S. Diesden (1914I een serieuze kandidaat zijn geweest (met H. Diion als belangrijke rivaal). De literatuurwetenschapper Dresden heeft, getuige zijn prachtige bundel 'Het vreemde vermaak dat lezen heet', alles wat een essayist prettig leesbaar maakt. Hij is geleerd, maar etaleert zijn belezenheid alleen wanneer het moet; hij snijdt belangrijke thema's aan, maar doet dat op een bijna achteloze en terloopse wijze; hij werkt niet naar eenduidige conclusies toe op het emde van zijn betoog, en op bijna iedere pagina staat wel iets dat tot nadenken stemt. Dresden is zo iemand die de indruk wekt al schrijvende na te denken, en al denkende te schrijven. "In het essai probeert de mens zichzelf (en daarmee alle anderen), en wel als een geheel dat beweeglijke veranderlijkheid is", schrijft

hij in een essay over het essay. En aan dat criterium van beweeglijke veranderlijkheid voldoet hij zelf ruimschoots. Die veranderlijkheid is ook een van de terugkerende thema's in zijn essays: mensen hebben geen vastliggende identiteit. Dat bewondert hij ook aan een schrijver als Pioust: dat die zichzelf in zijn werk voortdurend verandert, dat die nooit een vaste persoonlijkheid en een onwrikbare kern bezit. Het thema van de veranderlijke identiteit is al evenzeer nadrukkelijk aanwezig in zijn meest indringende essays, die over de jodenvervolging. Dresden heeft milde kritiek op de alom bewonderde werken van Primo Levi over de concentratiekampen. Hij vindt dat in die werken weliswaar een grote waardigheid tot uitdrukking is gebracht, maar tegelijkertijd is het een heel beperkt soort waardigheid. Dresden beschouwt Levi als een klassieke wetenschapper, geen essayistische geest, hij is is iemand die ook onder de meest barre omstandigheden altijd aan zichzelf gelijk wil blijven. Hij behoudt zijn identiteit. Levi is een chemicus die van orde en overzichtelijkheid houdt, die precies weet wat goed en kwaad zijn. Door zo'n rigoureuze tweedeling wordt zoiets als het voetballen met joodse doodscommando's al een vorm van collaboratie. Daardoor heeft Levi, in de ogen van Dresden, weinig oog voor "de broei en gisting die doodsnood, totale ontreddering en ongerijmdheid teweegbrengen." De prijs van de zo bewonderde afstandelijkheid en soberheid van Levi is dat iedere vorm van ongecontroleerde

emotie uit zijn werk is geweerd. Voor Dresden is het nog maar de vraag of je zonder die hevige emoties wel over Auschwitz kunt schrijven. Hoe dan wel over Auschwitz te schrijven? Dresden noemt in een ander essay het stripverhaal 'Maus' van Ait Spiegelman als voorbeeld. In dit verhaal van vader en zoon muis worden de ontberingen van het concentratiekamp letterlijk getekend en verteld. Dat gebeurt op zo'n manier dat het zowel gruwelijk als grappig is. Het verhaal heeft volgens Dresden alle kenmerken van een riskant spel dat op het scherpst van de snede plaatsvindt. En dat Dresden voor een dergelijk riskant spel sympathie heeft, tekent hem. Als lezer kan hij onder dergelijke lectuur niet meer dezelfde blijven, het schokkende van een dergelijk werk verandert een mens. Zulke verhalen als die van Spiegelman zijn voer voor de essayistische, nooit op zeker spelende geest van Dresden, (KN)

wcs

JANUARI/FEBRUARI 1998

51

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen