VU Magazine 1998 - pagina 186

Er is nog een reden. Kijk naar de maan, zeggen astronomen, en je kijkt regelrecht in de kraamkamer van de aarde. Het heeft zelfs iets afschrikwekkends: had de aarde geen atmosfeer met bijbehorend weer en klimaat, dan had hij net zo'n pokdalig uiterlijk als de maan. Alle grotere hemellichamen in het vroege zonnestelsel kregen de volle laag van rondzwervend gesteente, in grootte variërend van enkele centimeters tot honderden kilometers. Het bombardement hield honderden miljoenen jaren aan, en zal ook de prille aarde hebben omgewoeld. Maar waar erosie de meeste aardse inslagkraters wegvaagde en oceanen de rotsblokken opslokten, bleven op de maan de littekens van de stenenregen duidelijk zichtbaar. Althans, voor wie een hulpmiddel heeft. In 1609 vervaardigde de Brit Thomas Harriot als eerste een maankaart door de telescoop, een jaar later volgde Gahleo GaUleï. Ook wie geen hulpmiddel heeft, ziet met het blote oog donkere vlekken op de maan. Het zijn reusachtige vlakten van gestold lava, afkomstig uit het binnenste van de maan. De lava vulde de 'kuilen' die ontstonden door de inslag van kilometersgrote rotsblokken. De maria (zeeën) zijn vlakker dan de omringende hooglanden, maar glooien niettemin. Kraters zijn meestal vernoemd naar geleerden, maar de maanvlakten hebben namen die meer tot de verbeelding spreken. Neem Mare Crisium, de Zee der Gevaren. Of Palus Putredinis, het Moeras der Verrotting. Mare Spumans, Schuimende Zee. Op 31 juli 1964 stormde de Amerikaanse sonde Ranger-7 af op een uithoek van Mare Nubium, de Zee der Wolken. Het ruimtevaartuig was doelbewust op kamikaze-missie gestuurd: tot vlak voor de inslag seinde de sonde beelden door naar de aarde, ruim 4300 in totaal. Uit eerbetoon aan de vasthoudende NASA-ingenieurs - alle eerdere Ranger-vluchten waren mislukt - werd het stukje Zee der Wolken prompt omgedoopt in Mare Cognitum, de Bekende Zee. Voor vrijwel iedere steen die de ApoUo-astronauten opraapten ~ in totaal namen ze bijna vierhonderd kilo mee, waarvan nog maar een fractie is bestudeerd - gold dat hij ouder was dan enig object op aarde. Van een rots werd de leeftijd bepaald op 4,6 miljard jaar; iets ouders is er in ons zonnestelsel simpelweg niet te vinden. Genesis Rock werd het gesteente gedoopt. Geen wonder dat de maanstenen als ware het de Amerikaanse kroonjuwelen worden bewaard - vermoedelijk zijn er op de hele aarde geen kostbaardere goederen te vinden. Officieel mogen ze niet eens worden verkocht, niemand mag zich immers een stuk maan toeëigenen, maar enkele jaren geleden gebeurde het toch. Bij het veilinghuis Sotheby's bracht een paar gram maanstof dat door een onbemande Russische sonde naar de aarde was gebracht bijna een half miljoen dollar op. Niet echt verrassend maakte een overmoedig Amerikaans bedrijf eerder dit jaar bekend dat het al in het jaar 2000 een sonde naar de maan wil sturen om er tien kilo maanstenen op te pikken. Met de opbrengst zou een klein land al zijn schulden kunnen afkopen.

Antarctica Zoals gezegd, de plannen voor een omvangrijke menselijke bewoning van de maan liggen klaar. Met het verschepen van maanstenen naar de aarde zullen ze zich echter niet bezig-

34

wcs

MEI/JUNI

1998

houden. Waarmee dan wel? In ieder geval met wetenschap. Net als de onderzoeksstations op Antarctica zullen de eerste maankolonies dienen om meer te weten te komen over de omgeving. Het kortstondige gescharrel van een dozijn Amerikaanse straaljagerpiloten op niet meer dan zes lokaties op de maan is volstrekt ontoereikend voor een selenologisch (dat is: geologie op de maan) totaalbeeld. Ook zullen, verspreid over een zo groot mogelijk oppervlak, seismometers worden neergezet om ondergrondse activiteiten te registreren. Die zijn er volop; jaarlijks doen zich ruim drieduizend maanbevingen voor, die echter vrijwel geen van alle voelbaar zijn voor een astronaut. De aard en de sterkte van de trillingen zegt echter veel over de structuur van het inwendige van de maan, en dus ook over de omvang van de kern. Sinds 1977 werken de seismometers die de ApoUo-astronauten hadden geplaatst niet meer,- wegens geldgebrek zijn ze uitgezet. De immer van ons afgekeerde achterzijde van de maan is het walhalla voor astronomen. Elektromagnetische straling afkomstig van de aarde dringt er niet door, waardoor het achterliggende heelal in een weldadige stilte - zoals die er vóór het radio- en televisietijdperk was - kan worden beluisterd met krachtige antennes. Ook is de maan beduidend stabieler dan een kunstmatige satelliet in een baan om de aarde, die altijd wel wat schudt en hobbelt. Kilometersgrote parken met op afstand bestuurbare radiotelescopen duiken al vele jaren op in de schetsboeken van potentiële maan-projectontwikkelaars. Behalve kennis zullen weldra ook dollars worden geoogst op de maan. In het regohth, de enkele meters dikke laag stof en gruis die het maanoppervlak bedekt, zitten deeltjes helium-3, een gas dat van groot nut kan zijn in toekomstige kernfusie-reactoren op aarde. Met helium-3 kan, in combinatie met deuterium, een reactie op gang komen die veiliger en effectiever is dan de reactie tussen deuterium en tritium zoals die momenteel wordt beproefd in experimentele kernfusie-reactoren. Het gebruik van helium-3 is in elk geval vele malen veiliger dan de huidige vormen van kernenergie-opwekking, omdat er bij een helium3/deuterium-reactie nauwelijks radioactiviteit vrijkomt. Helium-3 komt in de aardse vrije natuur nauwelijks voor. Op de maan des te meer: miljoenen tonnen, aangevoerd door de zonnewind en in de maanbodem gedrukt door inslaande meteorieten. Met twintig ton kan gedurende een jaar worden voorzien in de jaarlijkse energiebehoefte van de gehele Verenigde Staten. En twintig ton, dat hebben de Amerikanen snel uitgerekend, past precies in de laadruimte van een enkele Space Shuttle. De oplossing van het wereld-energieprobleem ligt voor het grijpen - of beter: voor het opgraven - op de maan. Eigenlijk is er maar één adder onder het gras: er moeten miljoenen kilo's maangrond worden afgegraven voor één kilo helium-3. De maan zou in een reusachtige bouwput veranderen als serieus werk zou worden gemaakt van het delven van het kostbare gas. Maar het kan. Maangrond verhitten zodat helium3 vrijkomt is doenlijk. Het transport naar de aarde moet ook lukken. Maar er zullen mijnbouwinstallaties moeten worden gebouwd die zelfs op aarde hun weerga niet kennen. En allereerst moeten kernfysici maar eens aantonen dat kernfusie

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen