VU Magazine 1998 - pagina 444

Uitstervende talen hebben de aandacht van George van Driem, leider van het Leidse Himalaya-talenproject. Zo'n sterfgeval betekent een verlies, vindt hij, want met de taal verdwijnen ook

schap in kwestie van de wetenschappelijke belangstelling een graantje mee. "Sommige talen hebben door dit project een nieuwe impuls gekregen", stelt Van Driem met gepaste voldoening vast. "Radio Nepal verzorgt tegenwoordig nieuwsuitzendingen in het Limbu, een regionale taal in Oost-Nepal. En op de scholen wordt het Limbu nu ook weer onderwezen. Uit ónze boeken. Net als het Dzongkha, de nationale taal van Bhutan."

een gemeenschap en een belevingswereld. Oppersjamaan

Soms helpt die wetenschappelijke aandacht een taal zelfs overleven. De geslaagde reanimatie van het Limbu.

etreurde talen Simon K n e p p e r

Een bordje naast de voordeur verzoekt bezoekers hun schoenen uit te doen alvorens het appartement te betreden. Maar George van Driem - eenenveertig, jongensachtig voorkomen - haast zich te benadrukken dat het zo'n vaart niet loopt. "We doen het zelf meestal wel, dat is alles." Wat de verwarring natuurlijk alleen nog maar groter maakt. Gelukkig blijkt de gastheer opgetrokken uit een ontwapenend soort aimabiliteit, die het moeilijk maakt om je niet snel op je gemak te voelen. Van Driem, hoofddocent linguïstiek, geeft leiding aan een onbetwist paradepaardje van de Leidse universiteit: het Himalaya-talenproject. Met zijn onderzoekgroep legt hij zich sinds 1993 toe op het beschrijven van onder meer het Limbu, het Dzongkha, het Toto, het

68

wcs NOVEMBER/DECEMBER 1998

Yamphu en het Ole Mönpa, zijnde een strategische selectie uit de slordige honderd talen waarvan de bevolking van Nepal en Bhutan zich bedient. Al sinds jaar en dag verruilt de linguïst het randstedelijk gewoel dan ook met straffe regelmaat voor de rauwe schoonheid van de Aziatische hoogvlakten. Hij gaat erheen om karakteristieke taaleigenaardigheden uit de eerste hand te kunnen optekenen, maar ook om zich vertrouwd te maken met de tradities, de overleveringen en de belevingswereld van de sprekers. Want taal en cultuur, is Van Driems overtuiging, zijn onontwarbaar met elkaar verknoopt. Wat de uitverkoren Himalaya-talen gemeen hebben is dat ze met uitsterven worden bedreigd. Of werden bedreigd, want niet zelden pikt de taalgemeen-

Zo'n nieuw leven is niet alle onderzoeksobjecten beschoren. Een taal als het Dumi, dat vanouds werd gesproken in het Khotang-district in Oost-Nepal, is al te ver heen om nog voor reanimatie in aanmerking te komen. "Het Dumi stamt rechtstreeks af van de Tibeto-Burmaanse oertaal, die rond vierduizend jaar voor Christus wordt gedateerd", meldt de linguïst. "Net als het Chinees, maar die taal is in de loop der eeuwen geweldig veranderd door de vele contacten met omringende volkeren. De Dumi zijn altijd een relatief geïsoleerde bevolkinggroep geweest, dat is wat hun taal zo interessant maakt. Je vindt er nog allerlei archaïsche vormen in terug, die ons misschien dichter bij het Tibeto-Birmaans kunnen brengen." In het Khotang-district wonen tegenwoordig nog enkele duizenden etnische Dumi, maar hun taal is bijna helemaal verdrongen door het Nepalees. "Het Dumi wordt nog door hooguit een stuk of tien bejaarde mannen gesproken, van wie de meesten niet al te helder meer zijn", zegt Van Driem. "De belangrijkste informant, een oppersjamaan, is vorig jaar overleden. Die man was een goudmijn, hij zat vol verhalen over de tradities en de mythologie van zijn volk." De inspanning die het kost om een taal in kaart te brengen, wordt niet alleen bepaald door de grammaticale ingewikkeldheid ervan. Ook bij Himalaya-talen die structureel redelijk overzichtelijk zijn, kan de semantiek van bepaalde grammaticale categorieën de onbevangen westerling tot wanhoop drijven. Een aardig voorbeeld is het

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen