VU Magazine 1998 - pagina 391

landschap naar eigen hand kan worden gezet. Van Toorn: "Ze kunnen het ook heel goed met elkaar vinden. Een instelling als het Gelders Landschap maakte zich helemaal niet zo druk om die dijkverzwaring zolang men maar die kluif van de natuurbouw toegeworpen kreeg. Pas in een heel laat stadium realiseerde men zich dat een waardevol landschap op het punt van verdwijnen stond. Men besefte niet dat er iets te verdedigen viel. Iemand riep mij eens verontwaardigd toe: u doet net alsof u een weiland met koeien zo mooi vindt. Inderdaad, was toen mijn antwoord, dat vind ik erg mooi. En niet alleen ik, in Nederland vinden we dat al eeuwenlang mooi. Dat valt te zien aan de landschapsschilderijen. Niemand heeft ooit een moeras geschilderd, een moeras waar niemand ook maar voor zijn plezier naar ging kijken. Het bewoonde landschap is onze biotoop. Nederland heeft geen vrije, ongerepte natuur, is al eeuwenlang een park. Dat realiseert men zich onvoldoende. In Nederland bestaat een krachtige lobby voor stedenbouw en wegennetten, een nauwelijks minder sterke lobby voor natuurbouw, maar voor het cultuurlandschap maken slechts weinigen zich sterk." Toerist De hunkering naar ongerepte natuur lijkt een typische grote-stadsdroom. Wie vertoeft in de cultuur van de stedelijke omgeving - altijd drukte en mensen om zich heen - kan er af en toe naar verlangen even alleen te zijn om weer helemaal tot zichzelf te komen. Van Toorn: "Het platteland is inderdaad het recreatiegebied van de stedeling geworden. Onspanning vindt niet plaats thuis, met een boek in de hand, maar gezond in de natuur, en liefst zonder rekening te hoeven houden met het land van een boer. Ik verdenk die inrichters van het landschap ervan dat ze het eigenlijk een schande vinden dat een boerengezin op vele hectares zit waar je wel een stad of een heel stuk natuur kunt bouwen. "De stedeling is vervreemd geraakt van het platteland. Symbolisch daarvoor is

dat er geen natuurgebied meer bestaat zonder bewegwijzering. Overal word je opgevoed. Puzzeltochten, informatiepaviljoens - je wordt een toerist in eigen landschap, iemand die moet worden rondgeleid. Natuurbouw is ook duur, dus er moeten veel mensen naar toe. Daarom worden er weer recreatiegebieden uit de grond gestampt die ten koste gaan van fantastische landschappen. Dat opvoedende in het landschap heeft ook iets te maken met het kleine oppervlak van Nederland. In Frankrijk kun je gemakkelijker verdwijnen in het landschap, ver zijn van iedere bewegwijzering. Maar anderzijds valt het in Nederland ook wel weer mee met die kleinheid. Je kunt in Groningen of Friesland een hele dag fietsen en nauwelijks iemand tegenkomen. Maar nu wordt er in Groningen weer hard gewerkt aan recreatieroutes. Het moet allemaal nadrukkelijk gecreëerd worden, het landschap valt onmogelijk met rust te laten. "Dat het platteland een eigen cultuur bezit, ontbreekt in ons nationale besef. Veelzeggend is dat we geen plattelandsliteratuur hebben. In Italië en Frankrijk wel, daar speelt een groot deel van de literatuur zich af in kleine gemeenschappen. Daarom ook werd er zo gegrinnikt toen het afgelopen jaar als thema van de boekenweek het Nederlands landschap werd gekozen. Landschap, hebben wij dat dan? Landschap, zo merkte een schrijver op, is dat niets wat je aantreft in Griekenland? Het is een kolossaal misverstand. Wanneer je mensen vertelt dat het noorden van Groningen een van de alleroudste cultuurlandschappen van Europa is, zit iedereen je verbaasd aan te kijken: nooit gezien, nooit van gehoord. Men heeft geen idee van de vroeg-Romaanse kerkjes die daar staan. Dat gebrek aan kennis vind ik heel gevaarlijk want dan interesseert het je ook niet meer om zoiets in stand te houden." Domineestraditie "Men realiseert zich niet dat er een platteland bestaat dat niet folkloristisch is, maar een eigen cultuur bezit die

tegengesteld is aan de stad; een platteland dat recht van bestaan heeft, gewoon omdat het er is. Bij ons is het platteland een oord van recreatiegebieden en oude ambachten geworden. In Italië zijn er geen markten van oude ambachten, die bestaan daar nog gewoon. In Nederland is dat bijna altijd kitsch. Alles wat oud is stoppen we in een openluchtmuseum, en met wat overblijft doen we wat we willen. "Die wonderlijke omgang met het platteland heeft mij altijd geïntrigeerd. Waarom is er ook zo weinig literatuur over het platteland, alleen maar streekromans? Ik weet dat niet precies, kan er slechts naar gissen. Een van de beroemdste boeken van België heet 'Het verdriet van België' en gaat ook echt over dat land, een van de beroemdste boeken van Nederland heet 'De ontdekking van de hemel'. Het verschil is veelzeggend. Misschien heeft het iets te maken met de domineestraditie: literatuur dient altijd over ideëen te gaan. In Nederland vindt men dat wel chic, geloof ik." Willem van Toorn mijmert nog eens hardop over mogelijke verklaringen voor het geheugenverlies van de moderne cultuur. "In de jaren zestig hebben we afscheid genomen van het burgerlijke Nederland, het Nederland dat nog het Staphorst van Europa was. Maar we zijn daarbij doorgeslagen naar de andere kant. Ik realiseer mij dat het gemakkelijk een soort oudezakkenpraat kan worden wanneer je spreekt over de waarde van traditie. Maar dat moet dan maar. Als je aan schrijvers vraagt of ze in een traditie werken, roept alleen de vraag al de lachlust op. De breuk met het verleden is radicaal. We waren altijd dat reformatorische land met een sterk historisch besef. Ik was gedurende de oorlog een klein jongetje op een christelijke school, en wanneer de meester vertelde over de Tachtigjarige Oorlog en de strijd tegen Spanje, wist ieder kind dat dit tegelijk ook een verhaal over de Duitsers was. Het gevoel in een traditie te staan kan heel beklemmend zijn, maar nu hebben we het volledig losgelaten. Dat gebrek aan historisch besef, het maakt mij heel kwaad."

wcs NOVEMBER/DECEMBER 1998

15

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen