VU Magazine 1998 - pagina 38

Classicisme

Een buitengewoon boeiende vraag, temeer omdat Mozart in exact hetzelfde idioom componeerde als die andere grote classicist: Haydn. Die twee van elkaar onderscheiden lukt op het eerste gehoor dan ook meestal niet (ook niet op het tweede trouwens). Dus: waar moeten we de 'stijl van Mozart' zoeken? De musicoloog Charles Rosen, auteur van het standaardwerk 'The classical style' verwijst voor de verschillen tussen Mozart en Haydn voornamelijk naar zaken als het feit dat Haydn nog meer humor in

38

wcs

JANUARI/FEBRUARI

1998

zijn muziek stopte dan Mozart (een stuk al meteen laten eindigen, om het dan pas te laten beginnenj. Dat is een verschil m voorkeur voor de muzikale vorm tussen Mozart en Haydn, maar niet een dat in de noten zélf zit; de 'stijl' van Mozart (of Haydn) is daarmee nog niet gedefinieerd. In zijn boek 'Computers and Musical Style', wijst Cope er op dat een bevredigende (empirische) definitie van het begrip 'stijl' in feite nog steeds niet bestaat! De componist Arnold Schönberg meende zelfs dat een toereikende definitie misschien wel nooit zou worden

gegeven. Een van de moeilijkheden is bijvoorbeeld dat de begrippen 'stijl' en 'idioom' voortdurende door elkaar heen worden gebruikt. De 'stijl van Mozart' is eveneens een idioom: dat van het classicisme. Al met al heeft deze verwarring er lange tijd toe bijgedragen, dat men bij het zoeken naar de 'eigen', strikt persoonlijke stijl van Mozart, eigenlijk niet wist waarnaar men nu precies op zoek was! Pas in 1972 bracht de Franse linguïst en musicoloog Nicolat Ruwet enig licht in de duisternis door te opperen dat het fenomeen 'herhaling' misschien wel hèt sleutelwoord in de muziek zou kunnen zijn. Een muzikale compositie, zo stelde hij, kan slechts worden begrepen bij de gratie van zich herhalende eenheden. Zo wordt het thema van een sonate in feite het hele stuk door, in een iets gewijzigde vorm, telkens weer herhaald. Maar ook op muzikaal micro-niveau treffen we voortdurend herhaling aan, zoals twee opeenvolgende intervallen die dezelfde omvang hebben, waardoor er samenhang ontstaat. Het lijkt bijna een open deur, zo voor de hand ligt Ruwets constatering, maar vermoedelijk doordat herhaling alom in muziek aanwezig is, is het nooit eerder op deze manier bekeken; een voorbeeld van de bekende blinde vlek. Toen de Amerikaanse musicoloog Leonard B. Meyer in 1989 schreef dat 'stijl' het 'repliceren van patronen' is, en dat we dit fenomeen zowel in het menselijk gedrag aantreffen als in de artefacten die uit dat gedrag voortkomen, baseerde hij zich dan ook in hoge mate op Ruwet. Passen we het principe van Ruwet toe op de vraag wat Mozart tot Mozart maakt, dan zouden we dus op zoek moeten naar specifieke, Mozartiaanse, vormen van herhaling. Die werkwijze is extra interessant is, omdat we dan niet op zoek hoeven naar wat Mozarts muziek in kunstzinnig opzicht oorspronkelijk maakt. Deze constatering heeft iets paradoxaals, want oppervlakkig beschouwd, denkt iedereen bij de persoonlijke stijl van een componist juist onmiddellijk aan originaliteit. Oorspronkelijkheid als criterium bij onderzoek naar Mozart is überhaupt niet erg handzaam, omdat Mozart helemaal niet naar originaUteit

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen