VU Magazine 1998 - pagina 109

brontosaurussen. In bed blijven we echter doorgaans rustig liggen. Niet alleen de signalen van buiten naar binnen zijn stilgelegd, ook de bevelsstructuur van binnen naar buiten is tot zwijgen gebracht. Enkele overblijfselen daarvan zijn echter toch nog merkbaar. De spanning tussen het verlangen om te vluchten en de noodzaak om in bed te blijven liggen, komt in de droom vaak tot uitdrukking in het gevoel loodzware benen te hebben, niet goed vooruit te kunnen komen. Als de kat van huis is, dansen de muizen. In de droom ontbreekt een controlerende instantie, alles kan en alles mag ineens. Of, om het anders te zeggen: de buitenwereld is het ruwe materiaal waarmee we in de droom aan de slag gaan en waarmee we alle vrijheid hebben onze eigen beelden boetseren. De natuurwetten en de maatschappelijke verhoudingen zijn in de droom buiten werking gesteld. We herscheppen de werkelijkheid. Sterker nog, in dromen kunnen we geheel op eigen kracht beelden scheppen; de signalen in het brein hebben zogezegd een zelfcreërend vermogen. Zoals je van sommige schrijvers zegt dat ze hun eigen universum hebben geschapen; alleen moet de schrijver er nog hard over nadenken en zwoegen om alles op papier te krijgen, de dromer krijgt zijn universum als het ware in de schoot geworpen. Het merkwaardige is dat we ons in de droom in het geheel niet bewust zijn ook maar iets te fantaseren. Al valt de logica nog zo ver te zoeken, we zijn bereid tot een onvoorwaardelijk geloof. Het vermogen tot zelfreflectie verdwijnt. In de droom zijn we geen kritische, twijfelende burgers meer, als we dat al

ooit waren. Een mens die in een kever verandert, een dode die plotseling tot leven komt, een spaarvarken dat kan praten. Natuurlijk is het waar! Beeldenfabriek

Dromen zijn een intern product van de hersens, zeggen de neurobiologen. De afgelopen decennia heeft deze benadering van de droom aanzienlijke vooruitgang geboekt, zeker sinds de techniek het mogelijk maakt om in het brein naar binnen te kijken. De meest bekende en geaccepteerde theorie op dat gebied heet de 'activatie-synthesetheorie'. Die activatie heeft, zoals net aangeduid, te maken inet het feit dat het brein geheel op eigen initiatief beelden genereert; beelden die altijd een krachtig visueel karakter hebben - in dromen zien we heel veel en ondergaan we krachtige emoties, maar ruiken, proeven of betasten doen we daarentegen inaar heel weinig. Het feit dat we in de REM-slaap met de oogleden bewegen duidt aan dat we beelden aan het genereren zijn, de visualisering werkt dan op volle toeren. De droom is een echte beeldenfabriek; hij produceert een keten van beelden die elkaar door associaties soms oproepen, maar die vaker ook weinig tot niets met elkaar te maken lijken te hebben. Die beelden hebben ons niets bijzonders te zeggen. De neurobiologische benadering van het brein heeft de droom van zijn raadselachtige karakter ontdaan. Niet alleen door precies aan te geven hoe dromen in het brein gefabriceerd worden, maar ook door de producten daarvan te ontmythologiseren. De beelden zijn wat ze zijn. Als we een paraplu zien, is dat een paraplu en geen penis, om maar eens

een cliché van de psychoanalyse te citeren. Er zijn geen diepere betekenislagen, is de boodschap van de neurobiologische benadering. Maar verhalenvertellers blijven we, zowel overdag als gedurende de nacht. Ook in de droom hebben we moeite met toeval en willekeur. Het is kennelijk tot diep in onze instincten onverdraaglijk dat beelden niets met elkaar te maken hebben. We zijn hoe dan ook op zoek naar zin en betekenis. Er moet een synthese zijn. In de voorhersens, de cortex, van de dromende mens worden de beelden als het ware aan elkaar gemonteerd tot een lopend verhaal. Er wordt ter plekke een vorm van logica geconstrueerd, ook al is het een krankzinnige logica die we m wakende toestand onmiddellijk zouden verwerpen. Die gemonteerde logica is de 'synthese'. Maar het is altijd een synthese die bij het wakker worden uit het geheugen wordt gewist, f. Allan Hobson, de belangrijkste bedenker en vertegenwoordiger van de activatiesynthesetheorie, drukte de opdracht aan de hersens als volgt uit. "Integreer alle signalen die zich voordoen tot het meest zinvolle verhaal dat mogelijk is; hoe gek het resultaat ook is, geloof het, en vergeet het vervolgens." Yin en yang

Maar waarom en hoe vindt dat vergeten dan plaats? Tijdens het droinen is de zogenaamde 'onthoudinstructie' uitgeschakeld. We lijken daarin op dementerende patiënten, die zijn al evenmin in staat zijn om recente gebeurtenissen vast te houden. Die vergeetachtigheid, zo is de laatste paar jaar in wetenschappelijk onderzoek

wcs

MAART/APRIL

1998

33

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen