VU Magazine 1998 - pagina 256

soms tot 95 procent van de lokale bevolking gedood door ziekten als pokken, mazelen en griep, die door Europeanen worden geïmporteerd. Waarom zijn het niet de Inca's die bij de Spanjaarden op de stoep staan en deze met hun ziektekiemen besmetten? Of waarom worden West-Europeanen niet als slaven door Afrikanen weggevoerd? Technologie en ziekteverwekkers zijn de directe oorzaken, maar welke fundamentele oorzaken liggen daarachter?

Hoe k o m t Europa toch aan zijn superieure technologie en ziekteverwekkers? Deze beide {actoren vormen de basis van de langdurige Europese overheersing van de rest van de wereld, aldus ecoloog en evolutionair bioloog Jared Diamond. Een biogeografisch visie op de oorsprong van de Europese overmacht.

Dankzij Z3.3.Cl e n

ziektekiemen Jan Vernee

Terwijl rond 1500 op de meeste plaatsen in de wereld de bevolking nog in het stenen tijdperk leeft, landbouw nog een redelijk recent verschijnsel is en metalen nauwelijks of niet worden gebruikt, maakt Europa een fase van protoindustrialisatie door. Europa wordt overdekt door wind- en watermolens en produceert zo'n zestigduizend ton ijzer per jaar in hoogovens die in niets lijken op de knusse werkplaats van de ambachtsman waar bij de Middeleeuwen vaak aan wordt gedacht.

24

wcs JULI/AUGUSTUS 1998

Exemplarisch voor de superioriteit van Europa is de slag die de Spaanse veroveraar Francisco Pizairo in 1532 levert met de Inca-keizer Atahuallpa. Met 168 soldaten weet hij de keizer in een val te lokken en te doden, terwijl een leger van tachtigduizend man op de vlucht slaat. Niet alleen heeft Pizarro daarbij het voordeel van ijzeren zwaarden, een ruiterij en geweren, hij is ook heel wat doortrapter dan Atahuallpa. Iets waar wellicht een rijke Europese oorlogsliteratuur aan bijdraagt. Toch ligt de hoofdoorzaak van de verovering van de Nieuwe Wereld niet bij de superieure Europese technologie in de vorm van wapens, complexe organisatie, zeevaart en geletterdheid. Uiteindelijk komt die verovering vooral neer op een vorm van biologische oorlogvoering. In de Amerika's wordt

Jaied Diamond zoekt die fundamentele oorzaken vooral vanuit een perspectief dat men 'biogeografisch' zou kunnen noemen. Diamond is ecoloog en evolutionair bioloog en heeft als zodanig jarenlang veldonderzoek op NieuwGuinea gedaan, en hij is op dit moment verbonden aan de Universiteit van Californië. Een verklaring voor de verschillende ontwikkelingen in verschillende delen van de wereld zoekt hij vooral in de oorspronkelijke beschikbaarheid van voor domesticatie geschikte planten- en dierensoorten. Het zijn dus gunstige agrarische omstandigheden die het hem doen, omstandigheden die vervolgens leiden tot een voorsprong op technologisch gebied en en passant ook tot gunstige ziektekiemen. Stoomturbines

Dat agrarische samenlevingen een voordeel hebben boven samenlevingen van jagers-verzamelaars valt gemakkelijk in te zien. Alleen wie landbouw bedrijft, voedseloverschotten kan bewaren en vaste verblijfplaatsen heeft, kan nu eenmaal een redelijk complexe samenleving en technologie opbouwen. Hoogovens, watermolens en stoomturbines zijn nu eenmaal moeilijk voor te stellen bij een groep nomaden. Technologie in de vorm van veeteelt leidt daarbij toevallig ook nog eens tot het verkrijgen van superieure ziekteverwekkers. Uit genetisch onderzoek blijkt dat de mens door het nauwe contact met gedomesticeerde dieren als het varken, de kameel en de koe, met ziekten als griep, mazelen en pokken werd opgezadeld. In het begin waren dat soort

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen