VU Magazine 1998 - pagina 461

van het gebruik van de vluchtige vormen van genot. Tot een flink stuk in de twintigste eeuw deed de duivel bij iedere vorm van lustbeleving nadrukkelijk van zich spreken. In iedere slaapkamer, bij iedere steelse kus en lonkende blik, klonk zijn fluisterende stem: doe het verbodene, bega de zonde. Ondanks al die aanmoedigingen maakte hij daardoor iedere vorm van lust en plezier verdacht. Ergens onbekommerd van genieten bleek door het uitzenden van die dubbele boodschap nauwelijks mogelijk te zijn. Niet onbegrijpelijk begonnen de mensen genoeg te krijgen van zijn hinderlijke aanwezigheid, dat eeuwige gehamer op het verbod en de wenselijke overtreding. Vanaf de jaren zestig veranderde de duivel daarom radicaal van strategie, en nam de kleur aan van de tijdgeest. Misschien heeft hij die tijdgeest zelfs eigenhandig vorm gegeven. Hij verheerlijkte niet langer de zonde, maar ontkende het bestaan ervan. De duivel trok zich terug om de mensen hun vrijheid en verantwoordelijkheid te geven. Het was een schijnbeweging. Hij verdween weliswaar als speler van het maatschappelijk toneel, maar als regisseur bezat hij des te meer mogelijkheden het wereldgebeuren naar zijn hand te zetten. De regie-aanwijzingen van de duivel voor de burgers van het moderne leven moeten als volgt hebben geluid: Doe altijd waar je zin in hebt, het doel van het leven is zoveel mogelijk te genieten, de lust te maximaliseren. Wee degenen die daar kwaad van spreken, zij hebben daartoe het recht niet. Poneer dat er geen absolute moraal bestaat, alleen individuele keuzes waar een ander niets over te zeggen heeft. Noem alles wat jouw keuzevrijheid belemmert 'moralisme' en trek daar een vies gezicht bij. Geef in geval van schuldgevoel altijd religie de schuld en wijs daarbij met een priemende vinger. Verklaar dat het gevoel van zondigheid bestaat om overwonnen te worden. Want hoe kan wat goed is voor een mens, nu tegelijk slecht zijn? Heiligheid Hoe pakte dat uit op de bühne van het moderne leven? Een Nederlandse schrijfster vertelde eens hoe zij in de jaren zestig in het huwelijk trad, en vervolgens kinderen kreeg. Met haar man had zij duidelijke afspraken gemaakt over mogelijke buitenechtelijke verhoudingen: niets op tegen, zo lang zij daar elkaar maar de waarheid over vertelden. De man maakte al snel een royaal gebruik van de mogelijkheden. Erg leuk vond de vrouw dat niet, maar om nu op gemaakte afspraken terug te komen, nee, dat liever niet. Toen zij de dertig gepasseerd was begon de vrouw zelf in seksueel opzicht te ontwaken, en besloot er ook eens een minnaar bij te nemen. Maar 'plotseling' bleken de gevoelens van jaloezie bij de partner hevig op te laaien. Het huwelijk kwam in een ernstige crisis terecht. De hele seksuele revolutie was een kolfje naar des duivels hand. Al die taboedoorbrekingen en dat neerhalen van heilige huisjes, de duivel moet er breed bij gegrijnsd hebben. Het vernietigen van heiligheid was altijd al zijn lievelingsbezigheid geweest. En vervolgens spoorde hij de mensen ook nog aan volkomen openhartigheid over hun lusten en instincten te betrachten. Weg met dat hypocriete gedoe! Wees eerlijk en vertel altijd de waarheid, al maakt het een ander kapot! Het was een dwang tot waarheid die zelfs Amerikaanse presidenten kapot bleek te kunnen maken.

De duivel hulde zich in het gewaad van het persoonlijk geluk en de absolute integriteit. Vrijheid kon hem nooit vrij genoeg zijn. De strategie van de duivel bestaat eruit om absolute deugden (het verbod op incest en het doden] te relativeren en relatieve deugden te verabsoluteren, waardoor ze in hun tegendeel omslaan. Het verabsoluteren van het verlangen naar vrijheid, geluk en waarachtigheid bleek het meest probate middel te zijn om man en vrouw uit elkaar te drijven, de curve van het aantal echtscheidingen omhoog te doen schieten, de opvoedingsomstandigheden van kinderen te verslechteren. Met genoegen moet de duivel de ravage die hij aanrichtte, hebben aanschouwd. Maar wie heeft dat nu gedaan, is het de duivel of de mens? In 'The Devils advocate' wordt daar een duidelijk antwoord op gegeven. Terwijl de jonge advocaat een flitsende carrière maakt in het vrijpleiten van verkrachters en moordenaars, zit zijn vrouw thuis te verpieteren, eenzaam en depressief. Uiteindelijk gaat zij er helemaal aan onderdoor. Verbitterd stelt de advocaat de duivel achteraf verantwoordelijk voor alle ellende. Maar de duivel antwoordt dat toen het slecht ging met zijn vrouw, hij de advocaat nog had voorgesteld zijn zaak over te geven aan een collega om zijn echtgenote te kunnen bijstaan. Maar de advocaat had dat geweigerd, met als argument dat als hij de zaak uit handen zou geven, en zijn vrouw snel weer beter zou worden, hij zichzelf om zijn beslissing zou haten. Hij, de advocaat, heeft dat allemaal toch zelf besloten, merkt zijn gesprekspartner vervolgens fijntjes op, het enige wat de duivel deed was het podium creëren om zelf zulke beslissingen te kunnen nemen. Wat dat betreft heeft de duivel zichzelf nagenoeg overbodig gemaakt. Met een gerust hart kan hij zich terugtrekken; zijn regie-aanwijzingen zijn niet langer nodig. De mens kan Satans werk op eigen kracht uitvoeren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen