VU Magazine 1998 - pagina 130

plaats van uit elkaar te groeien overal op de wereld meer en meer vervlochten raken. Zelfs 'Generatie X', de eerste generatie die volstrekt religieloos is opgevoed, lijdt aan de leegte en verlangt naar God. Nee, het religieuze vuur dooft niet uit, het vlamt overal in de wereld op. Kennelijk is er iets vreerads aan de hand. Staat dat kleine hoekje van de wereld dat West-Europa is, echt buiten de hoofdstroom van wereldwijde ontwikkelingen? Of om het te beperken tot de eigen situatie: is Nederland werkelijk een uitzondering in de wereld? van de juistheid van het besef bijvoorbeeld dat leven in een tijd van MTV geen aansluiting biedt bij de verstilde representaties van de traditionele religie of bij de met het verleden beladen vormen van de christelijke liturgie. Overal religie Toch, onze wereld "zindert en knispert van religiositeit", schreef P.O. van Gennep al eind jaren tachtig. En cultuurhistorici vertellen ons vandaag de dag dat de afname van religie en religiositeit in Nederland, als het al niet gezichtsbedrog is, dan toch niet meer betekent dan een dip in de loop van de geschiedenis. Van sociale wetenschappers vernemen we dat West-Europa, in het bijzonder Nederland, geen regel maar uitzondering is op de kaart van de religies, dat post-materialistische 'baby-boomers' in de westerse wereld nieuwe vormen van spiritualiteit verkennen, dat Oost-Europa in snel tempo religioniseert, dat evangelicalisme en Islam in Afrika, Amerika en Azië hun miljoenen verslaan, dat politiek en religie in

54

wcs

MAART/APRIL

1998

Het lijkt er op het eerste gezicht wel op. Althans, wanneer we afgaan op de publicaties van de mensen die hét zouden kunnen weten, de godsdienstsociologen. Daar was in '94 een rapport van het 'Sociaal en Cultureel Planbureau'. Dat maakte nog eens duidelijk wat al bekend was: het Nederland van de jaren '60, '70 en '80 was 'wereldkampioen' in ontkerkelijking en ontchristelijking (een oordeel van socioloog J.f.M. de Han]. En ons land zal die titel in de toekomst voorlopig nog houden, zo suggereerden de onderzoekers van het bureau. Begin '97 volgde een rapport van hetzelfde instituut. Nu draaide het om de vraag of er in Nederland sprake was van substitutie: richten wij na de ontkerkelijking nu onze religieuze energie op paraculturele religieuze bewegingen en op alternatieve godsdienstigheid? Dat zou voor de hand liggen, indien althans sommige theoretici gelijk hebben die beweren dat alle mensen religieuze dieren zijn, Nederlanders ook dus. Het antwoord was dat het allemaal erg meevalt (men zei niet dat het wel tegenvalt, wat ook had gekund). Of het nu om New Age ging, pinkstergeloof, Jomanda, therapeutisch praginatheïsme, magie of welk religieus of quasi-religieus alternatief dan ook, er zou slechts een nauwelijks noemenswaardige neiging tot substitutie te bespeuren zijn. Bovendien zou die neiging volgens de onderzoekers - die ook in dit rapport geen waardeoordeel uit de weg gingen - eerder een snel wegebbend modieus golfje zijn dan een blijvende tendens. Eind '97 kwam 'God in Nederland', het verslag van een in opdracht van de KRO uitgevoerd onderzoek. Ook dat rapport maakte de facto de conclusie onvermijdelijk dat het in Nederland heel anders toegaat dan 'in de rest van de wereld', ofschoon de schrijvers wel meer oog hadden voor enkele krassen op het standaardbeeld van een ontreligioniserend Nederland. Zo signaleerden zij onder meer dat het publieke optreden van de kerken veel krediet had bij de Nederlanders, hoewel zij zich haastten om in de media het belang van dit gegeven te relativeren. Het krediet zou van toevallige factoren afhankelijk zijn, het optreden van bisschop Muskens bijvoorbeeld of een publicitair toevallig goed uitgepakte actie van de Raad van Kerken. Zodat de boodschap was: dat krediet kan morgen al weer verspeeld zijn. Niettemin, het rapport wees er ook op dat het persoonlijk geloof in de beleving van veel Nederlanders de laatste jaren sterker en van groter betekenis is geworden. En dat hadden empirisch-statistisch werkende sociologen in Nederland zelden zo duidelijk geconstateerd. Maar ook dit gegeven werd gerelativeerd, al in het rapport zelf. Niet alleen zou ieder individu een eigen vage inhoud aan dit geloof geven, belangrijker nog, het zou weinig sociale beteke-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen