VU Magazine 1998 - pagina 272

Veel schokkende wereldgebeurtenissen hebben zich voorgoed vastgezet in het geheugen. We weten precies waar we waren en wat we deden toen Kennedy werd vermoord en prinses Diana verongelukte. Tenminste, dat denken we. Maar zelfs flashbulb-herinneringen zijn aan slijtage onderhevig.

itsen inhetDUISTER Mark Traa

In de vroege ochtend van zondag 31 augustus 1997 kreeg ik een por in mijn zij. Ik schoot wakker en hoorde mijn vrouw zeggen: "Goh, volgens mij is Diana dood". Ik draaide me in de richting van de televisie en zag dat CNN beelden van nachtelijk Parijs uitzond. Na een paar seconden verscheen een tekst onder in beeld: 'Princess of Wales died in car crash'. "Goh", zei ik toen ook, en die ochtend zijn we in bed gebleven, al zappend langs CNN, de BBC en - veel later - de Nederlandse zenders. De rest van de dag hebben we het kanaalzwemmen voortgezet in de huiskamer. Zo is het gegaan. Tenminste, dat is de herinnering zoals ik die rechtstreeks vanuit mijn geheugen heb opgetekend. Maar al tijdens het schrijven kwamen de

40

wcs JULI/AUGUSTUS 1998

twijfels. Kreeg ik echt een por in mijn zij, of was ik sluimerende en werd ik gewekt door de stem van mijn vrouw? Was het nachtelijk Parijs dat ik als eerste beeld zag, of was het een presentator in de studio? Van de tekst die in beeld verscheen, ben ik nog het minst zeker. En die middag hebben we bij nader inzien niet alleen op de bank gezeten; ik herinner me nu ook dat ik over de schutting het nieuws met de buurvrouw heb gedeeld. Hoe dan ook, het ongeluk van Diana en mijn reactie daarop hebben zich als een flashbulb-memory vastgezet in mijn geheugen. Het is een term die de Amerikaanse psychologen Roger Brown en James Kulik in 1977 gaven aan herinneringen aan met alleen de feitelijke gebeurtenis (de dood van

Diana), maar vooral ook aan allerhande irrelevante zaken daaromheen: de por in mijn zij, de televisie-ochtend in bed, het gesprekje met de buurvrouw. Het is alsof er zich sinds 31 augustus 1997 een foto (vandaar de term flashbulb: flitslicht), of eigenlijk een kort filmpje in mijn geheugen bevindt. En daarop staat niet alleen het eigenlijke onderwerp - Diana maar in feite alles wat mijn zintuigen direct na het vernemen van het nieuws registreerden. Zoals op een foto van de jarige op een feestje ook altijd wel een deel van het interieur en van de andere aanwezigen staat afgebeeld. Brown en Kulik vermoedden dat een flashbulb-herinnering zo nadrukkelijk beklijft omdat er sprake is van een onverwachte gebeurtenis die in korte tijd een sterke emotie oproept. Door die combinatie zou er in de hersenen een mechanisme in werking treden dat het mogelijk maakt details te onthouden die normalerwijs verloren zouden gaan. Doordat de werking van dit mechanisme wezenlijk afwijkt van het normale functioneren van het geheugen - waarbij er onmiddelijk een selectie uit het aanbod aan prikkels wordt gemaakt zouden de opgeslagen beelden bovendien voorgoed worden bewaard in een zo goed als intacte vorm. Iedereen zou dus op verzoek in staat zijn om het eigen 'fotoen filmarchief' op te roepen.

Moordaanslagen Hoewel het op zich een verdienste is dat Brown en Kulik de flashbulbherinneringen als eersten onder de aandacht hebben gebracht, is er sinds 1977 veel onderzoek geweest dat hun bevindingen ondergraaft. Zo gingen Brown en Kulik ervan uit dat er een grotere kans is dat een gebeurtenis een flashbulb-herinnering opwekt naarmate die gebeurtenis voor iemand grotere gevolgen heeft. Ter ondersteuning vroegen de psychologen zowel blanke als zwarte Amerikanen (twee groepen van elk veertig personen) naar hun flashbulbervaringen bij enkele belangrijke momenten in de geschiedenis voornamelijk moordaanslagen op vooraanstaande politieke leiders. De proefpersonen dienden zich allereerst de eigenlijke gebeurtenis te herinneren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen