VU Magazine 1998 - pagina 68

nelijke vrouwen ging het in veel gevallen om een praktische keuze. Zo is er het verhaal van een fabrieksarbeidster die als jong meisje geen werk kon vinden en zich vervolgens als man aan de fabriekspoort meldde. Ze werd meteen aangenomen en draaide 26 jaar lang zonder dat iemand het doorhad als man de zwaarste diensten. Ook waren er vrouwen die vanwege hun sportieve activiteiten ervoor kozen om mannenkleren te dragen: bij het paardrijden of fietsen zit een broek gemakkelijker dan een lange rok. En het voorbeeld van een vrouw die vanwege buitensporige baardgroei zoveel spot te verduren had, dat ze een officieel verzoek bij de autoriteiten indiende om voortaan als man door het leven te gaan. Of bij de keuze om als man te leven, zoals wel verondersteld wordt, vaak lesbische verlangens een rol speelden, valt in veel gevallen te betwijfelen. Liefde voor een andere vrouw komt in lang niet alle verhalen ter sprake, al is het wel eens voorgekomen dat een als man levende vrouw met een andere vrouw in het huwelijk trad. Waarna vanzelfsprekend alras de ontmaskering volgde. Een Franse krant uit 1847 bericht over een dergelijk huwelijk "gesloten onder de meest vreemde omstandigheden." De bruid uit dit bericht was jong en naïef en hield het enkele jaren met haar echtgenoot uit, zonder al teveel argwaan te koesteren. Pas toen hij plotseling ziek werd en er een dokter moest komen, kwam de vergissing uit. Het krantenbericht eindigt met de spectaculaire - ontknoping: "Er werd in allerijl een dokter geroepen en uit zijn bezoek bleek: de jonge echtgenoot was... was... een vrouw!" Ook in de meeste andere bewaard gebleven krantenberichten over vrouwen die als man hebben geleefd, staat de ontdekking van het geheim centraal. De teneur van deze berichten is duidelijk: iemand mag dan - soms een half leven lang en tot een huwelijk aan toe - zonder problemen voor een man zijn doorgegaan, op het moment dat hij/zij ontmaskerd wordt, is alle twijfel over de zogenaamde 'ware sekse' opgeheven. De vrouwelijke identiteit komt nergens

68

wcs

JANUARI/FEBRUARI

1998

ter discussie te staan. De ontmaskering krijgt alle nadruk, en wordt bijna altijd met enige sensatie gebracht in bewoordingen als: "Des te groter was de verbijstering van de artsen die belast waren met het onderzoek naar de onbekende, toen zij ontdekten dat deze robuuste kerel... een vrouw was!" De toon is vaak triomferend: het geheim is opgeheven, het bedrog ontmaskerd - verdere discussie overbodig. Of zoals een politierapport in een dergelijke zaak concludeert: "Juffrouw Kohnheim mag dan wel mannelijk voelen en denken, uiterlijk is zij in elk opzicht vrouwelijk en moet voortaan ook in vrouwelijke dracht gaan." Ware sekse Anders ligt de zaak in gevallen waarin de sekse niet of slechts met grote moeite valt vast te stellen. Geertje Mak ruimt in haar proefschrift een heel hoofdstuk in voor het schrijnende verhaal van de Franse hermafrodiet Herculine Baibin (1838), die tot op éénentwintigjarige leeftijd als onderwijzeres aan een meisjesinternaat werkte. Ze was aldaar innig bevriend met de dochter van de directrice, en de meisjes sliepen zonder dat iemand daar een probleem in zag, geregeld bij elkaar. In de jaren voorafgaand aan de 'ontdekking' moet Herculine wel gemerkt hebben dat ze in een aantal opzichten van andere vrouwen en meisjes verschilde: ze menstrueerde niet, had wat baardgroei en bezat nauwelijks borsten. De zaak kwam aan het rollen, toen ze op een dag vanwege ernstige buikpijn door een arts werd onderzocht. Na een uitgebreid medisch onderzoek kwam vast te staan dat de persoon in kwestie van het mannelijk geslacht was. Barbin verliet het meisjesinternaat en trok naar Parijs om in anonimiteit een leven als man te beginnen. Uit het bewaard gebleven dagboek uit die jaren wordt duidelijk hoe de eenzaamheid en de verwarring Barbin uiteindelijk fataal zijn geworden. Acht jaar na de verplichte 'verandering' van sekse maakte Barbin een einde aan zijn leven. Barbin combineerde geslachtskenmerken van beide seksen, zoveel was meteen wel duidelijk. Het probleem voor de negen-

tiende-eeuwse artsen zat hem echter in het vaststellen van de 'ware' sekse. De medische stand ging er vanuit dat er - hoe moeilijk vaststelbaar ook - te allen tijde een absoluut lichamelijk onderscheid tussen man en vrouw moest bestaan. Hermafroditisme bestond in hun visie alleen als pseudo-hermafroditisme. De criteria voor het vaststellen van de sekse waren niet de secundaire geslachtskenmerken en evenmin de uiterlijke geslachtsorganen, maar de aanwezigheid van ei- dan wel zaadcellen. De conclusie van de tijdens Barbins leven opgemaakte medische rapporten lieten geen twijfel bestaan: het gaat hier om "een man, een hermafrodiet ongetwijfeld, maar een waarbij het mannelijk geslacht duidelijk overheerste." Vanaf het moment dat die medische conclusie, hoe aanvechtbaar ook, getrokken was, zat er voor Barbin niets anders op dan zich voortaan als man te gedragen. Het feit dat ze eenentwintig jaar lang als vrouw had geleefd, leek voor de medici van geen enkele betekenis. De 'ware sekse' was nu immers vastgesteld. Over de 'casus' Barbin is veel materiaal beschikbaar. Behalve de medische verslagen zijn er de dagboeken van Barbin zelf, wanhopig van toon, en vol van een toenemende vertwijfeling die uiteindelijk tot zelfdoding zal leiden. Barbin, die er blijkbaar vanuit gaat dat de artsen na zijn dood zijn lichaam niet met rust zullen laten, richt zich in het dagboek direct tot hen die het stoffelijk overschot zullen ontleden: "Oh, vorsten van de wetenschap, verlichte scheikundigen, wier namen door de wereld klinken, analyseer dan, als dat mogelijk is, al de pijn die dit hart heeft verzengd en verslonden tot in zijn laatste vezels; (...) Weet hoeveel polsslagen er bloedige minachting, beledigingen, smerige roddel en bitter sarcasme in gegrift hebben, en u zult het door de grafsteen meedogenloos bewaarde geheim hebben gevonden." Deze oproep staat in schril contrast met de wijze waarop de medici - daarin kreeg Barbin gelijk ~- zich op het onderzoek van zijn dode lichaam hebben gestort. Hoewel het de eigenlijke bedoeling van de autopsie was om de

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen