VU Magazine 1998 - pagina 230

Vromans troost Mag een dichter vloeken? Leo Vroman vond van wel toen hij, ter herdenking van de bevrijding, in 1954 het vers 'Vrede' schreef met de regels: Liefde is een stinkend wonder / van onthoofde vmlpsigheden / als ik voort moet leven zonder / vrede, godverdomme, vrede. Mag 't misschien, als het vuur van brandende steden het vlees van levende kinderen roostert?, vroeg hij even verderop retorisch. Maar door de toenmalige redactie van de feestbundel werd het te aanstootgevend bevonden voor het christelijk deel der natie, dat ook aan de herdenking zou deelnemen. En daarom werd in overleg met de dichter - dat wel, gelukkig - de gewraakte regel ten behoeve van de gedenkbundel veranderd in: vrede, fezus Christus, vrede. Zo kreeg het zelfs nog iets van een gebed, was de schijnheilige gedachte, al hing dat uiteraard af van de toon waarop men de gewijzigde versie las. Dat laatste begreep ook de organisatie die een feestje op touw zette toen Vroman in 1965 een prijs van de Stichting Kunstenaarsverzet kreeg uitgereikt. Toneelspeler Rob de Vries declameerde bij die gelegenheid hetzelfde vers met de door iemand van het feestcomité eigenhandig als volgt gewijzigde versregel: vrede, oh verdomme, vrede. Vroman heeft een te beminnelijk karakter om daar publiekelijk stennis over te maken. Maar in de in 1957 verschenen bundel 'Uit slaapwandelen' had hij gelukkig de censurerende ingreep al ongedaan gemaakt door alleen de oorspronkelijke versie door te geven aan het nageslacht. Vroman is niet alleen een vreedzaam maar ook een vroom mens. Twee jaar geleden gaf hij daarvan blijk in 'Psalmen en andere gedichten', de bundel die terecht met de VSB Poëzieprijs 1996 werd bekroond. De god die hij in 1954 nog aanriep, wordt daarin echter aangesproken met de naam 'Systeem'. Zoals in 'Psalm vii': Systeem, Gij die de sterrenbeelden in spinrag van ondeelbaar gas over ons hoekheelal verdeelde als een die speelde, zich verveelde, en in gedachte al elders was.

Een zoon van David, deze dichter. Want ook in zijn meest recent verschenen bundel, 'De roomborst van Klaas Vaak' (1997); kan hij het psalmeren niet laten. Zo is er een psalm voor de jeuk en een voor het eten, een psalm voor het kleden en een voor alles. En deze, voor de mislukking: Systeem, staan er nog wegen openl Is ons een ramp niets beters dan Uw sissend scheurend van een plan dat weer is misgelopeni Ben ik niets dan een volgeschreven snipper van een veel te goed idee materieel mislukt, op welke wet blijf ik dan zweven, smaakt mij het leven nog zo zoet, en zwier ik straks even verrukt Uw volgend Maaksel tegemoet' Vroman, zo valt tussen de regels door te lezen, gelooft heilig in een leven na de dood. Maar dan niet in de gebruikelijke vorm. In 'Vlucht 800', een gedicht naar aanleiding van de vliegramp in '96 voor de oostkust van de vs, troost hij de nabestaanden door de desintegratie van de lichamen in het zoute water niet als einde, maar als nieuw begin te duiden. Want: Hoe wij als geheel ook sterven, / er is oneindige verrijking in vergaan. En ook voor de omgekomenen heeft hij zo'n perspectief in petto: En jullie, passagiers, waarheen' Naar je bestemming, zoals iedereen, verdeeld of niet onder de vissen, de wortelen van zeegras en van lissen en de hersens van familileden er is geen einde aan je nieuwe heden. Iemand die zó oprecht gelooft in het eeuwige leven zij het vloeken vergeven. Het kan daarom geen kwaad wanneer de nu 84-jarige dichter straks, bij de Nationale Herdenking op 4 mei in de Nieuwe Kerk in Amsterdam, behalve het geplande gedicht, ook 'Vrede' uit '54 zelf nog eens voordraagt. Ongecensureerd. D. Prinsen

Die nu in Uw verslapte draden wacht of ik ook besluiten neem, mijn doen verwarrend met Uw daden en Uw Systeem, Systeem Systeem

78

wcs

MEI/JUNI

1998

De poëzie van Leo Vroman wordt uitgegeven door Querido. De laatst verschenen bundel, 'De roomborst van Klaas Vaai<', l<ost ƒ 39,90.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen