VU Magazine 1998 - pagina 267

algemeen de diersoort hond is en zal dus voortaan ook de totaal anders ogende pekinees uit de weg gaan. Een computer laat zich door elke representant van een fliejJ-W hondenras opnieuw bijten. Supergeheugens worden doorgaans toegeschreven aan mensen die moeiteloos hele reeksen telefoonnummers kunnen reproduceren na ze één keer te hebben gezien. Dat is minder bijzonder dan het lijkt. Dat soort types is gewoon te lui om de hersencapaciteit voor iets zinvollers te gebruiken. Iemand die de 'Mei' van Gorter geheel uit het hoofd declameert heeft geen minder superieur geheugen dan het opzienbarend fenomeen dat honderden auto's uit elkaar houdt op grond van enkel hun achterlichten. Het verschil zit 'm in de bizarre hobby van de autoliefhebber, niet in diens geheugencapaciteit. Het memoriseren van Gorters 'Mei' is welbeschouwd even bizar; papier en boekdrukkunst zijn tenslotte niet voor niets uitgevonden izic ook de K van kunstgeheugens). Terugdenken is taalkundig beschouwd het allermooiste synoniem voor het herinneren als actieve bezigheid. Het is zoveel meer dan het afstoffen van een vergeelde foto, of het opzetten van een oude grammofoonplaat. Er is inspanning bij nodig. De herinnerde gebeurtenis wordt helemaal opnieuw beleefd. En om het spannend te maken doen we al terugdenkend net alsof we zelf niet weten hoe het herbeleefde avontuur zal aflopen. Misschien maken we onszelf wel wijs dat we de geschiedenis zo nog een andere wending kunnen geven. Maar hoe kwamen we hierop? Uitwissen doen we met een gummetje. Potloodlijnen laten zich op die manier redelijk wel van het papier verwijderen, al blijven daarbij altijd nog wat vage strepen en moeten zichtbaar. Het naar believen verwijderen uit het geheugen van herinneringen die ons niet aanstaan, is niet mogelijk, althans niet bewust en op eigen verzoek. Dat is heel vervelend voor mensen die in het verleden traumatische ervaringen hebben doorstaan. Alleen de hersenen zelf kunnen herinneringen wissen, zij het meestal tegen onze wil.

en op ongelegen momenten. Dan zijn we plotseling iets vergeten (zie aldaar). Verergert die toestand en wordt de vergeetachtigheid chronisch, dan spreken we van 'geheugenverlies'; een malle term, omdat we niet ons geheugen verliezen, maar de herinneringen die we ermee konden reconstrueren (zie ook de D van dementie). Computers beschikken over een delete-knop waarmee het radicaal wissen van hun computergeheugen een fluitje van een cent is. Dat bewijst maar weer dat computers wel een geheugen sbffl., maar geen herinneringen. |eten is een noodzakelijk kwaad. Zonder dat zouden onze hersenen imploderen onder de druk van alle ervaringen en informatie die we in een normaal mensenleven opdoen. Om met de apostel Paulus te spreken: onderzoekt alle dingen en behoudt het goede. Spijtig alleen dat ons weerbarstige geheugen de neiging heeft juist belangrijke zaken te vergeten en volstrekt nutteloze feiten te onthouden. Zie ook onder de Q van quizzen en de R van registreren. Werkgeheugen is een door het computerwereldje gelanceerd synoniem voor het deel van ons geheugen dat vóór het tijdperk van de rams, loms en floppy disks nog gewoon 'korte-termijngeheugen' heette. Een handig attribuut dat voor het overige weinig bijdraagt aan onze intellectuele capaciteiten. U zoekt een nummer op in de telefoongids en loopt naar het toestel, terwijl u de cijfers half hardop voor uzelf herhaalt. Op dat moment herinnert uw werkgeheugen u eraan dat u uw lottoformulier nog niet hebt ingeleverd en zult u het telefoonnummer opnieuw moeten gaan opzoeken. ^iJÜtsjserk. Xenan is het eerste dat ons te binnen schiet als ons een woord gevraagd wordt dat met dit altijd lastige buitenbeentje x begint. Voor Lmgo, het populaire woordspelletje op tv, is het niet bruikbaar, want er staan maar twee andere vijf-letterwoorden die met een x beginnen in het woordenboek. Wat aan de hand van Lingo trouwens wel aardig valt te illustreren is het feit dat de hersenen voor visuele en auditieve in

formatie op afzonderlijke geheugen systemen, gelokaliseerd op verschillende plaatsten in de hersenen, zijn aangewezen. Wie zijn geheugen aftast op de klank van een gezocht woord komt met andere oplossingen aandragen dan wie zich helemaal vastbijt in het visuele beeld dat het woord in wording oproept. Wie bijvoorbeeld een i ziet verschijnen midden in een woord dat met een b begint, en de ie- of i-klank al in het hoofd heeft, zal minder makkelijk op 'beige' uitkomen dan wie vooral een beroep deed op zijn visuele geheugensysteem. Y^dmbine is een stresshormoon dat het geheugen op een wel heel bijzondere wijze prikkelt. Deze stof brengt bij bijvoorbeeld oorlogsveteranen heftige flashbacks en paniekaanvallen teweeg die leiden tot een reële herbeleving van in erleden doorstane angsten. Zèlfbe'vvust is de mens wiens herinneringen een geïntegreerd en betekenisvol geheel vormen. Aan dat geheel van hoogstpersoonlijke, zeer subjectief gekleurde, voortdurend gerecyclede en naar eigen inzichten, behoeften en verlangens aangepaste memoires, ontleent zoiemand zijn identiteit en unieke persoonlijkheid. Geschiedvervalsing is daarbij onvermijdelijk; laten we dat toch vooral niet vergeten. V o o r dit lexicon is m e t name geput uit: Douwe Draaisma, 'De m e t a f o r e n m a c h i n e een geschiedenis van het geheugen; Historische Uitgeverij; Daniel L. Schacter, 'De kunst van het geheugen De herinnering, de hersenen en de geest, Anthos.

wcs

JULI/AUGUSTUS

1998

35

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen