VU Magazine 1998 - pagina 275

Vergissen is menselijk. In de loop van de tijd kunnen er vertekeningen en vervormingen rond de kern van een waai gebeurd voorval ontstaan. Het besef daarvan dringt zich op wanneer we moeizaam proberen het verleden terug te halen. Verrassender is de beïnvloedbaarheid van de herinnering. Herinneringen zijn manipuleerbaar. Zo is er een experiment uitgevoerd, waarbij men aan proefpersonen beelden van een auto-ongeluk liet zien. Wanneer vervolgens de vraag werd gesteld hoe hard de auto's tegen elkaar 'knalden' gaven de respondenten een hogere snelheid aan, dan wanneer gevraagd werd hoe hard de auto's tegen elkaar 'reden'. Het geeft aan hoe belanpijk de vraagstelling is, hoe toon en woordkeuze de richting van het antwoord kunnen beïnvloeden. Het geheugen is op zijn minst kneedbaar. Maar in dergelijke experimenten gaat het nog altijd om interpretaties van een ware gebeurtenis. Er zit een kern van waarheid in de herinnering: er heeft daadwerkelijk een auto-

Leugen en ongeluk plaatsgevonden, hoewel over details te twisten valt: sneuvelde er een voorruit, werd een stopbord genegeerd? Je kunt er soms lelijk naast zitten. Maar dat heriimeringen voor de volle honderd procent onwaar kunnen zijn, is moeilijker te accepteren. Een dermate vergaande vorm van leugenachtig gedrag is moeilijk te accepteren. Toch kan het geheugen ons volledig voor gek zetten. Met gevoel voor detail en met bijbehorende emotie kan een mens zich een gebeurtenis herinneren die in het geheel niet heeft plaatsgevonden. Het betreft hier een van buitenaf geïmplanteerde herinnering. Elizabeth Loftus heeft aangetoond dat dat kan. Deze bekende Amerikaanse geheugenonderzoeker heeft een experiment uitgevoerd onder de titel 'Verdwaald in het winkelcentrum'. Een student van Loftus gaf bijvoorbeeld zijn broer een beschrijving van vier gebeurtenissen uit hun beider jeugd, door middel van steeds één alinea tekst. Van die gebeurtenissen

hadden er maar drie daadwerkelijk plaatsgevonden. De veertienjarige broer van de student, Chris, kreeg de opdracht van alle gebeurtenissen vijf dagen lang, ieder dag opnieuw, al datgene wat hij zich herinnerde, op te schrijven. De fictieve gebeurtenis betrof een verhaaltje dat Chris op vijfjarige leeftijd zijn vader en moeder zou zijn kwijtgeraakt in een winkelcentrum. In eerste instantie herinnerde Chris zich

bedrog weinig van de verzoimen verdwaling, maar na een paar dagen begon hij bepaalde details uit de alinea tekst te bevestigen, bijvoorbeeld dat hij opgepikt was door een oude man met een flanellen overhemd. En later begon Chris er uit eigen beweging details aan toe te voegen, bijvoorbeeld dat de man aan hem vroeg of hij verdwaald was. In een later stadium van het onderzoek kreeg Chris te horen dat een van de herinneringen onwaar was. Welke zou het kunnen zijn? Chris wees er een aan, maar bleek het mis te hebben. Toen hij hoorde nooit verdwaald te zijn geweest in een winkelcentrum, was hij werkelijk verbijsterd. De herinnering was zo levendig! Hij kon zich nog heel goed voor de geest halen hoe hij gehuild had, en hoe zijn vader en moeder uiteindelijk naar hem toe waren gekomen en hadden gezegd dat hij dat nooit meer moest doen. Als iemand onmiddellijk weer die angst naar boven kan halen de eigen familie nooit meer terug te zien, dan kan er toch geen bedrog in het spel zijn? Hij was er toch zeker zelf bij geweest? (KNJ

WCS JULI/.AUGUSTUS I998

43

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen