VU Magazine 1998 - pagina 364

In de betekenis 'afgescheiden' komt een belangrijk aspect van het geheim tot uitdrukking: geheimen zijn relationeel. Een geheim is pas een geheim in relatie tot anderen. Je houdt iets verborgen voor iemand anders, of je vertelt een geheim aan een ander door. Steeds is de relatie met een derde in het geding. Daarbij gaat het in veel gevallen om een of meer specifieke en bekende anderen. Wie bijvoorbeeld een pas ontdekte zwangerschap nog een tijdje geheim wil houden, betrekt er voorlopig nog geen familie of vrienden bij. Als het geheim intussen gedeeld wordt met een wildvreemde op de bushalte of met de receptioniste van het ziekenhuis, is er niets aan de hand. Je hebt alleen je gemoed gelucht, maar het geheim is nog net zo geheim als eerst. Een geheim verraden doe je pas, als je die specifieke anderen erin betrekt voor wie het geheim betekenis heeft. Het begrip geheimhouding raakt aan privacy. Je zou kunnen zeggen dat een zekere mate van privacy de voorwaarde vormt voor het kunnen hebben van geheimen. In tegenstelling tot het geheim is privacy geen relationeel begrip. Je privacy willen bewaren, betekent juist dat je je wilt afschermen voor bepaalde relaties met anderen. Privacy is de mogelijkheid om rustig en ongestoord op jezelf te kunnen zijn, zonder dat de 'buitenwereld' zich daarin mengt. Het recht op privacy wordt erkend in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. In artikel 12 staat: "Niemand zal onderworpen worden aan willekeurige inmenging in zijn persoonlijke aangelegenheden, in zijn gezin, zijn tehuis of zijn briefwisseling." Hoewel ieder mens dus recht op privacy kan claimen, zijn de verschillende vormen van privacy cultureel bepaald. Wat in het ene land als een inbreuk op de privacy wordt opgevat, is binnen een andere cultuur de gewoonste zaak van de wereld. Om het verschil tussen privacy en geheimhouding nader aan te duiden, geven Levering en Van Manen het voorbeeld van seksualiteit. Seksualiteit in het algemeen behoort tot het rijk van de privacy, gaat het echter om een buitenechtelijke verhouding dan hebben we met een geheim te maken. Als kinderen geleidelijk aan gevoel voor

60

wcs

SEPTEMBER/OKTOBER

1998

privacy ontwikkelen, ontstaat tegelijkertijd de ruimte voor geheimen. Dat kan heel letterlijk worden opgevat: zodra het kind een eigen kamer heeft in huis, kan hij of zij eisen dat de rest van de familie zijn privacy respecteert en dus niet ongevraagd en zonder kloppen zijn ruimte betreedt. Veel kinderen in de leeftijd van een jaar of acht, negen spelen met die ontdekking door bordjes op hun kamerdeur te plakken met opschriften als: 'privé-terrein, geen toegang'. Of: 'driemaal kloppen a.u.b.!' Binnen de beschutting van de eigen kamer creëert het kind - letterlijk - de ruimte om geheimen te bewaren. Die nieuwe mogelijkheid om iets voor anderen te verbergen, brengt het kind een stap verder op de weg naar onafhankelijkheid en zelfstandigheid. Er kan een innerlijk domein ontstaan, waar plaats is voor privé-gedachten en grote of kleine geheimen. Verstoppertje De ontdekking van de mogelijkheid om bepaalde zaken voor zichzelf te houden, is voor het kleine kind schokkend. Totdat ze een jaar of vijf zijn, denken de meeste kinderen dat hun ouders dwars door hun heen kunnen kijken en al hun gedachten kunnen lezen. De ontdekking dat dit niet zo is, en dat het heel wel mogelijk is om gedachten en plannen verborgen te houden, schept een nieuwe en onbekende afstand tussen het kind en zijn ouders. Dat gevoel van afstand is aan de ene kant misschien bedreigend, maar biedt het kind tegelijkertijd de kans om een zekere zelfstandigheid en macht te verwerven ten opzichte van zijn ouders. In eerste instantie gaat het bij kleine kinderen dan ook om het spelen met die nieuw verworven zelfstandigheid. Ze hebben hun geheimen die ze 'lekker niet' vertellen, maar die ze uiteindelijk toch nog niet voor zich kunnen houden. Pas als ze wat ouder worden - ongeveer tien jaar - gaan geheimen samenhangen met verboden dingen en hebben kinderen geleerd om een geheim niet te verraden. Vanaf die leeftijd wordt ook de groepsnorm - je mag een geheim niet verklappen - een factor van betekenis. De taal speelt een belangrijke rol bij geheimhouding. Ieder kind komt er

- vaak schoksgewijs - achter dat woorden niet alleen gebruikt kunnen worden om iets te verklaren of uit te leggen, maar ook om te bedekken of te verbergen. Daarmee wordt een heel arsenaal aan nieuwe mogelijkheden geopend en is het tijdperk van de kinderlijke naïeviteit wat dit betreft voorgoed voorbij. Levering en Van Manen citeren de schrijfster Maria Rosseels die haar hoofdpersoon, een jong meisje, over deze ontdekking aan het woord laat; er bleef "geen spoor meer over van het zorgeloze op god en de mensen vertrouwende kind dat ik eens was geweest. Ik had geleerd de woorden te gebruiken als een camouflagemiddel; zij dienden niet meer om de waarheid te zeggen maar om die waarheid te verduiken. Ik wende heel vlug aan die nieuwe methode van praten; ik voelde mij er veilig achter en onkwetsbaar." Na de schok van de ontdekking dat je iets, al of niet met behulp van de taal, kunt verbergen voor anderen, volgt bij kinderen een proces van gewenning aan die nieuwe mogelijkheid. Het kost tijd om met de nieuwe inzichten te leren omgaan en om de consequenties ervan te leren overzien. Door bijvoorbeeld verstoppertje te spelen - een spel van alle tijden en alle culturen - oefenen kinderen zich in het leren hanteren van de nieuwe begrippen. Een kind van een jaar of vijf snapt het spel in de meeste gevallen nog niet. Het denkt dat het niet gezien wordt zolang het zijn ogen stijf dicht houdt. Het jonge kind moet nog leren hoe het zijn lichaara moet verstoppen, net zo goed als het moet leren hoe het een gedachte geheim houdt. Wie verstoppertje speelt, moet ervoor zorgen dat het hele lichaam uit het zicht is, en wie een geheim bewaart moet erop leren letten dat een bepaalde gezichtsuitdrukking of een gebaar hem niet verraadt. De fysionomie van het geheim moet worden geleerd. Het spelen met veelzeggende, expres vluchtige of geheimzinnige blikken, met knipogen of glimlachjes, vergt oefening. De lichaamstaal van de geheimhouding is complex en verschilt van cultuur tot cultuur. Door socialisatie wordt het kind langzaam maar zeker ingewijd in de dubbele betekenissen van bepaalde gebaren en blikken. Ouders

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen