Een handvol filosofen - pagina 127
Geschiedenis van de filosofiebeoefening aan de Vrije Universiteit in Amsterdam van 1880 tot 2012
Ill Filosofische twisten in oorlogstijd
(1940-1945)
I Op de grens van twee werelden
Op I september 1939 vielen de Duitse legers Polen binnen - het begin van de tweede
wereldoorlog. De Duitse bezetting van Denemarken en Noorwegen volgde in april
1940. Een maand later werd Nederland bezet. Het fanatisme van Hitler kende geen
grenzen, zijn droom van een oppermachtig Duitsland werd een waandenkbeeld en
zijn bestrijding van de joden ter bescherming van het Germaanse ras zou uitlopen
op genocide.
Vanwege de oorlogssituatie besloten de directeuren van de Vrije Universiteit om
de jaarvergadering van de Vereniging voor Hooger Onderwijs op Gereformeerden
Grondslag in 1940 niet in Middelburg te houden, zoals aanvankelijk de bedoeling
was. In april hadden Duitse bombardementen veel gebouwen in deze stad verwoest
of zwaar beschadigd; verscheidene straten in het centrum waren nog niet goed be-
gaanbaar. De jaarvergadering zou in juli 1940 in Utrecht plaatsvinden - dezelfde
maand waarin Colijn de tweede druk publiceerde van Saevis tranquillus in undis,
een toelichting op het beginselprogram van de Antirevolutionaire Partij.' Oud-pre-
mier en partijleider Colijn, die ook president-directeur van de Vrije Universiteit
was, had aan die tweede druk een bijlage toegevoegd, getiteld Op de grens van twee
werelden. Deze bijlage was ook als een zelfstandige brochure verschenen, die voor
veel ophef zorgde.
Colijn schreef in het eerste hoofdstuk van deze bijlage dat de schuld van de oor-
log te wijten was aan de geallieerden, die aan het eind van de eerste wereldoorlog bij
de vredesbesprekingen in Versailles in 1919 Duitsland hadden gedwongen tot het
aanvaarden van vernederende strafmaatregelen. Vooral de veel te hoge herstelbeta-
lingen waren voor de Duitse economie desastreus geweest. In het tweede hoofdstuk
bekritiseerde Colijn het functioneren van de westerse democratie. Ook de Neder-
landse regering werd volgens hem in het voeren van een krachtig beleid belemmerd
door fracties en wisselende coalities, die meer naar de grillen van de burgers luister-
den dan het oog gericht hielden op nationale belangen. Men wilde het land regeren
door middel van een democratie die deze taak niet aankon. Volgens Colijn was een
versterking van het overheidsgezag nodig. In het derde en laatste hoofdstuk stelde
hij dat een nederlaag van Duitsland niet meer tot de mogelijkheden behoorde en dat
'op het vasteland van Europa de Duitsche invloed voortaan overheersend zal zijn'.^
Het was zijn overtuiging dat de Nederlanders op de grens van die twee werelden
1 Colijn, Saevis tranquillus in undis: ('kalm temidden van grimmige golven', p. vi).
2 Colijn, Op de grens van twee werelden^ pp. 607, 609.
Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt
voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen,
vragen, informatie: contact.
Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing.
Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this
database. Terms of use.
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's
![Een handvol filosofen - pagina 127](https://geheugenvandevu.digibron.nl/images/generated/publicaties-vu-geschiedenis/een-handvol-filosofen/2013/01/01/1-thumbnail.jpg)
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's