Een handvol filosofen - pagina 102
Geschiedenis van de filosofiebeoefening aan de Vrije Universiteit in Amsterdam van 1880 tot 2012
98 / / Nieuwefilosofischeuitdagingen (1^18-1940)
een ander terrein van de werkelijkheid behoort. Zo worden begrippen gevormd als
een synthese van het logische met iets dat op zichzelf niet logisch is. In de biolo-
gie bijvoorbeeld worden begrippen gebruikt die een synthese zijn van het logische
en het biotische, en in de psychologie begrippen die een synthese zijn van het logi-
sche en het psychische. Doordat er een analogie van het logische in alle wetssferen
of wetskringen voorkomt, maar telkens op een andere manier, is wetenschappelijke
kennis met betrekking tot een wetskring mogelijk. Die analogieën van het logische
berusten op 'de kosmische orde van de afzonderlijke sferen'.*'
In zijn analyse van het logische maakte hij een scherp onderscheid tussen de god-
delijke Logos en de menselijke logos. Hij markeerde de Griekse opvatting van Logos
van de openbaring van de Logos in de Bijbel. Vervolgens beschouwde hij de men-
selijke logos als de logische functie van de mens die de goddelijke Logos onderstelt,
zonder dat het omgekeerde kan worden gezegd. Indien men wèl zou zeggen dat
de goddelijke Logos het menselijk logische onderstelt, dan was volgens hem spra-
ke van 'Logosspeculatie' die de 'hoofdgrens tusschen God en schepsel' miskende.'"
Vollenhoven wilde in zijn rede de beginselen van een calvinistische kentheorie
uiteenzetten. Aan het eind van zijn rede merkte hij op dat voor deze kentheorie al
een program was ontwikkeld in het rapport over de gereformeerde beginselen, dat
de senaat van de Vrije Universiteit in 1895 had aanvaard.'" Besefte hij niet dat hij
zich met zijn verwijzing naar dat rapport op glad ijs bewoog? Dat rapport had im-
mers mede ten grondslag gelegen aan het conflict dat De Savornin Lohman kreeg
met de Vrije Universiteit en dat tot zijn ontslag had geleid. Later had Bavinck de
gereformeerde beginselen gerelativeerd en opgemerkt dat een wetenschap die al-
leen gebouwd was op de gereformeerde beginselen, zonder dat die nader werden
omschreven, op 'zandgrond' rustte. Vollenhoven was niet bang voor glad ijs en van
bouwen op zandgrond moest hij niets hebben. Hij wilde de gereformeerde begin-
selen inderdaad nader omschrijven en uitwerken. Hij verwees naar stelling 16 van
het genoemde rapport, waarin onder andere werd gezegd dat de beantwoording van
kentheoretische vragen moest worden ontleend aan de gereformeerde beginselen.
Met deze expliciete verwijzing naar de gereformeerde beginselen nam hij zich voor
een filosofie uit te werken die 'ten volle aan de kennis ook der Schriftopenbaring
recht diende te doen'.'^
6 H. Dooyeweerd: filosoof van religieuze grondmotieven
Enkele dagen voor de ambtsaanvaarding van Vollenhoven had zijn zwager Dooye-
weerd zijn inaugurele rede uitgesproken over De beteekenis der wetsidee voor de
rechtswetenschap en rechtsfilosofie. Onder wetsidee verstond hij de idee van de
meest fundamentele wet die in een filosofische stroming of theorie werd gehanteerd.
Hij besteedde in zijn rede ruim aandacht aan de humanistische levens- en wereld-
beschouwing die zich na de renaissance in filosofie en wetenschappen had geopen-
89 Vollenhoven, Logos en ratio, p. 11.
90 Vollenhoven, Logos en ratio, pp. 18, 31. Voor een gedetailleerde analyse, zie Tol, Philosophy in the Making,
pp. 185-201,428-440.
91 Dat rapport heb ik besproken in hoofdstuk 18.
92 Vollenhoven, Logos en ratio, p. 66. Zie Rullmann, De Vrije Universiteit, p. 191.
Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt
voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen,
vragen, informatie: contact.
Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing.
Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this
database. Terms of use.
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's
![Een handvol filosofen - pagina 102](https://geheugenvandevu.digibron.nl/images/generated/publicaties-vu-geschiedenis/een-handvol-filosofen/2013/01/01/1-thumbnail.jpg)
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's