Een handvol filosofen - pagina 231
Geschiedenis van de filosofiebeoefening aan de Vrije Universiteit in Amsterdam van 1880 tot 2012
4 A. Troost: ethicus met een beperkte visie op ethiek 227
Inmiddels was T r o o s t in het najaar van 1946 predikant geworden van de Gerefor-
meerde Kerk (vrijgemaakt) in Vleuten-De Meern. D e keus voor de vrijmaking, die
hij in 1945 uit volle overtuiging had gemaakt, zou hem spoedig berouwen. D e ont-
wikkelingen in de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt), kort getypeerd als ' d o o r -
gaande reformatie', met de oprichting van het Gereformeerd Politiek Verbond, vrij-
gemaakt-gereformeerde scholen en andere organisaties van vrijgemaakte signatuur,
stonden hem tegen; hij had er principiële bezwaren tegen. In 1951 gingen Troost en
de overgrote meerderheid van de vrijgemaakte kerk van Vleuten-De Meern terug
naar de Gereformeerde Kerken. In hetzelfde jaar verliet hij het Utrechtse en werd
predikant in het Friese Beetgum, vervolgens in het Veluwse d o r p Kootwijk en daar-
na studentenpredikant in Rotterdam.*''
O n d a n k s het tijdrovende beroep van predikant, wist Troost zijn agenda goed te
beheren en tijd te reserveren voor zijn promotiestudie. In Kootwijk vond hij de
tijd en de rust die hij nodig had o m zijn proefschrift te voltooien, en in het voorjaar
van 1958 promoveerde hij in de theologische faculteit van de Vrije Universiteit met
prof.dr. R. Schippers als p r o m o t o r . Zijn proefschrift, getiteld Casuïstiek en situatie-
ethiek. Een methodologische terreinverkenning, was een resultaat van calvinistisch-
filosofische reflectie op de ethiek. Over zijn filosofische oriëntatie (beter: overtui-
ging) was hij duidelijk. In het ' W o o r d vooraf' van zijn proefschrift merkte hij op dat
Dooyeweerd en VoUenhoven diepgaand aan zijn wetenschappelijke vorming had-
den bijgedragen. N o g duidelijker was zijn opmerking over de in zijn proefschrift te
bespreken wijsgerige problemen 'die wij dan bezien in het licht van de door ons aan-
gehangen "wijsbegeerte der wetsidee"'.**
Het eerste onderwerp dat Troost in zijn proefschrift besprak was de casuïstiek: een
methode om een algemene morele norm toe te passen op een concreet geval. Deze
methode berust op het feit dat er veel gelijksoortige en overeenkomstige situaties be-
staan. In het toepassen van een algemene morele norm zijn dus allerlei variaties mo-
gelijk, en logisch-deductieve redeneringen komen in de beoefening van de casuïstiek
dan ook veel voor, zowel in de katholieke moraaltheologie als in de calvinistische en
neocalvinistische ethiek. De casuïstiek was al eeuwenlang door theologen en filoso-
fen bekritiseerd en één van de steeds terugkerende bezwaren was, dat haar methode
de integrale eenheid van het christelijk ethos van de liefde versplinterde in een groot
aantal motieven, argumenten, voorschriften en regels.
Vervolgens onderkende Troost dat vooral in de twintigste eeuw veel critici van de
casuïstiek kwamen tot een situatie-ethiek. Zij verdedigden dat elke situatie onher-
haalbaar en dus uniek is. Als zodanig kwamen zij tot een verabsolutering van de situ-
atie, verwierpen algemene normen, ook van goddelijke geboden, en besteedden zij
vooral aandacht aan persoonlijke waarden. Mede onder invloed van het existentialis-
me hechtten zij veel waarde aan de mens en zijn vrijheid. Wat anderen normen en ge-
boden noemden, interpreteerden zij hoogstens als mogelijke indicatieven die mensen
een oriëntatie geven voor hun handelen in concrete situaties. Troost nam deze sub-
jectieve situatie-ethiek op grond van zijn eigen opvattingen kritisch onder de loep.
In het laatste hoofdstuk van zijn proefschrift ontvouwde hij zijn eigen opvattingen
over de ethiek als een zelfstandige vakwetenschap. Hij markeerde zijn eigen opvat-
87 Biografische informatie verkregen in een gesprek met Troost (Meerkerk, 9 juli 2007). Zie ook archief Troost.
88 Troost, Casuïstiek^ p. 27.
Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt
voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen,
vragen, informatie: contact.
Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing.
Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this
database. Terms of use.
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's
![Een handvol filosofen - pagina 231](https://geheugenvandevu.digibron.nl/images/generated/publicaties-vu-geschiedenis/een-handvol-filosofen/2013/01/01/1-thumbnail.jpg)
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's