Een handvol filosofen - pagina 223
Geschiedenis van de filosofiebeoefening aan de Vrije Universiteit in Amsterdam van 1880 tot 2012
J CA. van Peursen:filosoofvan de communicatie 219
Van Peursen constateerde niet alleen dat
de mens met behulp van wetenschappe-
lijke kennis een strategie kan ontwikkelen
om de werkelijkheid vorm te geven, maar
hij was ook geïnteresseerd in de vraag hoe
deze strategie is gericht. Mensen streven
naar verbeteringen van hun manier van le-
ven en samenleven ofwel van hun cultuur.
Deze onderwerpen behandelde hij in zijn
Strategie van de cultuur (1970) - een boek
dat hij had geschreven op uitnodiging van
uitgeverij Elsevier ter gelegenheid van het
honderdjarig bestaan van de Winkler Prins
Encyclopedie. Het zou enkele jaren later in
herschreven vorm verschijnen onder de ti-
tel Cultuur in stroomversnelling. Cultuur
werd door Van Peursen niet opgevat als
uitingen van het hogere geestesleven als
kunst, religie, filosofie of wetenschap, noch
als een verzameling van historische gebou- CA. van Peursen
wen of objecten die in musea worden ten-
toongesteld. Cultuur omvat alles wat te maken heeft met de menselijke vormgeving
van leven en samenleven: het omgaan met dood, geboorte en seksualiteit, bereiding
van voedsel en tafelgebruiken, het maken van werktuigen en kleding, jacht, akker-
bouw, woninginrichting en lichaamsverzorging. Het gaat om handelingen, gedrags-
patronen en tradities die dynamisch zijn; mensen doen er iets mee, hetzij om ze te
aanvaarden, hetzij om ze te verwerpen of te veranderen.'''
Er zijn ook cultuurmachten die mensen boven het hoofd gegroeid lijken en zich
aan hen opdringen (bijvoorbeeld techniek, organisaties of seksualiteit). Volgens
Van Peursen hoeven zij zich niet bij deze onderdrukkende machten neer te leggen
of als noodlot te aanvaarden. Op dit punt was er een overeenkomst met de kritiek
van Van Riessen op de schijnbare autonomie van cultuurmachten, die hij had ver-
bonden met secularisatie als een ideologie van afval van Gods Woord en die hij an-
tithetisch bestreed. Van Peursen had een heel andere benadering: mensen kunnen
proberen vat te krijgen op die machten via adequate kennis ervan om vastgelopen
situaties of barrières van verandering op het spoor te komen. Hij deed een beroep
op iedereen om vanuit moreel besef, religieuze overtuiging of politieke verantwoor-
delijkheid perspectieven te openen die een strategie van verandering mogelijk ma-
ken. Deze strategie kon geen individuele actie zijn, voortkomend uit een individuele
morele, religieuze of politieke overtuiging, maar zij kon alleen tot stand komen in
communicatie met anderen. Zo kon men komen tot verantwoord handelen om so-
ciale dwangsituaties te doorbreken en gewenste verbeteringen tot stand te brengen
en ethisch te rechtvaardigen.''"
69 Van Peursen, Strategie, hoofdstuk I, en Cultuur in stroomversnelling, hoofdstuk I.
70 Van Peursen, Strategie, hoofdstuk VIII, en Cultuur in stroomversnelling, hoofdstuk VIII. Strategieën van
culturen, intercuhurele ontmoeting en globalisering heeft Van Peursen uitgewerkt in Het nieuwe management.
Ontwikkelingen binnen een veranderende cultuur (i 996). De eerder beschreven deiktische activiteit gaf hem ook
Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt
voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen,
vragen, informatie: contact.
Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing.
Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this
database. Terms of use.
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's
![Een handvol filosofen - pagina 223](https://geheugenvandevu.digibron.nl/images/generated/publicaties-vu-geschiedenis/een-handvol-filosofen/2013/01/01/1-thumbnail.jpg)
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's