In Transvaal is het al eveneens als in

Nederland. Ook daar staan Synodalen, Gescheidenen en Doleerenden naast elkaar. Wel eenigszins anders gegroepeerd, en op andere wijze uiteengeraakt; maar toch in hoofdzaak als representanten van dezelfde richtingen als hun geestverwanten hier.

De Synodalen gebruiken „de Evangelische gezangen", de anderen alleen de Psalmen Davids. En ook de Synodalen hebben een reglement, dat gekopieerd is naar de Organisatie van 1816, terwijl de anderen de Dordsche Kerkenordening willen eeren. Gevolg waarvan dan ook is, dat bij de Synodalen allerlei ongeloovigen en zelfs Godloochenaars zijn, terwijl de anderen kerkelijke tucht oefenen. Wie er dan ook uit Nederland aankomt en hier Synodaal was, dient in Transvaal zijn attestatie bij de Synodalen in; en wie hier bij de Separatie of Doleantie hoorde, keert zich ook daar van de Synodalen af.

En wat nog curieuser is, krek evenals hier loopt ook daar de kerkelijke strijd ten slotte uit op een strijd om gebouwen en bezittingen. Zoo curieus zelfs, dat de Synodalen daar precies deden wat de Dolee­ renden hier moesten doen, zich hier en daar van het feitelijk bezit van hun goed verzekeren.

Ds. Goddefroy, hier te lande als ijverig Synodaal bekend, liet daar deurenen vensters door een smid nazien, er nieuwe sloten op maken, gebouwen bewaken enz. De rollen waren omgekeerd, maar de zaak was één.

En toch bestaat er tusschen hetgeen ten onzent gebeurd is, en nu in Transvaal voorvalt één enorm verschil.

En dat verschil bestaat hierin, dat de Overheid in Transvaal, op godsdienstvrede bedacht, al haar invloed aanwendde, om tot een schikking te komen, terwijl hier door de Synodalen elk denkbeeld van een modus vivendi is verworpen.

Nog lang voor de Doleantie uitbrak, o. a. in 1872, is door Dr. Kuyper in vereeniging met den thans overleden Dr. Hugenholtz, zulk een voorstel tot schikking bij den kerkeraad van Amsterdam ingediend, en in 1886 is dit nogmaals onzerzijds herhaald.

In het Ernstig Woord aan de Synode is dit denkbeeld zelfs met klem van redenen officieel in overweging gegeven.

Doch niets mocht baten.

Er was geen rechtvaardigheidsgevoel.

Zelfs in Reitzum eischte thans de classe de Diaconiefondsen op, ook al was er geen enkel Synodaal arme in Reitzum meer over, zoodat feitelijk deze goederen aan de arrtien ontroofd en onthouden worden.

In Transvaal daarentegen wordt een schikking voorbereid.

Daar wil men geen tyrannie.

Daar verfoeit men alle hiërarchische overheersching.

Ja daar is men nu reeds zoover, dat de benoemde deputaten o. a. deze acht punten van het vergelijk hebben uitgewerkt.

1. De begeerte is uitgesproken om door wederzijdsche toegevendheid tot eene schikking te komen;

2. Er wordt overeengekomen om de lidmaten, die in 1885 tot de Ned. Herv. kerk behoorden en hunne kinderen, die na dien tijd tot lidmaten aangenomen zijn, zoowel in de Ned. Herv. kerk als in de (Jer. kerk, te laten opnemen om uit te vinden aan welke zijde zij wenschen te blijven. De herv. eigendommen zullen blijven aan de meerderheid van de herv. lidmaten en hunne kinderen bovenbedoeld;

3. Er zal compensatie gegeven worden aan diegenen die, in de minderheid zijnde, hunne aanspraken dientengevolge opgeven;

De uitvoering van deze schikking wordt opgedragen aan eiken kerkeraad van elke gemeente of aan eene vereeniging van lidmaten der Ned. Herv. kerk in een gemeente waar die quaestie bestaat, die een commissie van twee of meer personen zal benoemen uit de gemeente om de stemmen op te nemen, zijnde die van alle lidmaten der Ned. Herv. kerk;

4. Dit voorstel tot schikking zal worden onderworpen aan de goed-of afkeuring der gemeenten van de respectieve kerkpartijen, welke beslissing binnen drie maanden moet worden gegeven;

5. De bestaande toestanden zullen worden geëerbiedigd, totdat het besluit der verschillende kerkpartijen is bekend gemaakt;

De goed-of afkeuring der gemeenten wordt ter kennis gebracht van de verschillende scribas dier partijen, en, indien noodig, worden de drie commissies uitgenoodigd door drie scribas, om over eenige voorgestelde wijziging nog te beraadslagen;

6. Op de plaatsen waar kerkgebouwen zijn opgericht door de vereenigde kerk, op gronden van zekere partij, hetzij Ned. Herv., hetzij Ned. Ger., zal die partij hare stemmen voor het eigendom van dien grond uitbrengen;

7. Er wordt voorgesteld, dat deze regeling van toepassing is op de thans bestaande kerkpartijen, zoodat naderhand geene aanspraken op die plaatsen waar de stemming gevallen is, meer kunnen worden erkend;

8. Wanneer beide partijen in een district overeenstemmen om plaatselijk te schikken, dan wordt die schikking aanbevolen ter goedkeuring der algemeene vergadering of in geval van de procuratie-commissie aan de goedkeuring der gemeenten.

Nu valt over deze schikking als zoodanig uiteraard weinig te zeggen. Om die te beoordeelen zou men in Transvaal zelf bekend moeten zijn met den stand en de verhouding der partijen.

Maar het beginsel waarvan deze schikking uitgaat, kan wel beoordeeld, en dat beginsel is, dat de partij in meerderheid de gebouwen houdt, en dat de partij in minderheid schadevergoeding van de meerderheid krijgt, naar proportie van haar getalsterkte.

Feitelijk een uitkoop dus.

Ware dit denkbeeld nu eens ook ten ontzent toegepast, zoodat men in minnelijke schikking uiteen ware gegaan, wat haat en nijd en bitterheid zou dan niet bezworen zijn, en hoeveel hooger zou dan de eere van den Christus niet gestaan hebben!

Maar neen, dat mocht niet. Het moest hard tegen hard gaan.' De Synodalen hebben niet gewild. Tot de laatste cent toe moest afgevergd,

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen