John Weslep.

Aen Spsrgeon's nagedachtenis.

VII. (Slot.)

Wonderbaarlijk groot, zegt R. E. Prothero, aan wiens verdienstelijke geschriften wij de meeste der bovenstaande bijzonderheden dankbaar zijn verschuldigd, wonderbaarlijk groot is Wesley's invloed gebleken te zijn bij zijn genootschap. Doch hoe groot hij hier ook was, grooter dan zijn invloed op andere godsdienstige corporatiën is hij niet geweest. Wesley trachtte niet een op zichzelf staande gemeente te vormen. Evenals Luther de kerk van Rome opzweepte, om al hare krachten in te spannen, zoo versterkte en bevestigde Wesley de hiërarchie, die hij schijnbaar ondermijnde. De toenmalige kerk en het toenmalige godsdienstig leven, hebben met Wesley eene ondelgbare schuld van dankbaarheid te vereffenen. Door schaamte dreef Wesley de kerk tot inspanning, tot actie; en niet lang duurde het, of het land was uit zijn toestand van loome apathie wakker geschud. De godsdienstzin die Wesley niet alleen zijn eigen Genootschap, maar ook de Staatskerk inblies, werd indirect de oorzaak van bewegingen op sociaal en humanitair gebied die der menschheid tot zegen hebben gestrekt. Verbeterde gevangenis-discipline, tallooze zendingsplannen, afschaffing van den slavenhandel, oprichting van Bijbel-en Tractaatjesgenootschappen, ziedaar eenige der voornaamste sociale verbeteringen, waaraan Wesley den eersten steen heeft gelegd. En ware de Staatskerk van 1740, die van 1891 geweest, voor waar, dan ware er zeker eene prachtige samenwerking tot stand gekomen; want in de maatschappij is plaats voor beide, en hunne zaak is dezelfde. Ik wil het wagen zegt Prothero, Wesley als godsdienstig hervormer, tot slot nog te vergelijken met Ignatius de Loyola, den stichter van de Orde van Jezus. Wesley's wijze catholiciteit, zijn breede, veel omvattende sympathieën, treden aan het licht in zijne bewondering voor Loyola, in een tijd, toen diens naam slechts eindeloozen wesrzin en afgrijzen verwekte. Wesley mag de Loyola der i8e eeuw genoemd worden, 't Is alsof Loyola's geest over hem vaardig was, toen hij de volgende regelen neerschreef:

Is there a thing beneath the sun That strives with Thee my heartto share? Ah, tear it thence and reign alone The Lord of every idol there; Then shall my heart from earth be free. When it has found my all in Thee j

waarvan in 'tkort de zin deze is: Zoo iets op aarde streven mocht, met U, o Heer, mijn hart te deelen, o ruk het uit, en heersch alleen, als opperheerscher daar. Dan, dan alleen, wanneer het in U alles heeft gevonden, zal 't hart mij vrij, en los zijn, van wat 't thans nog aan het aardsche bindt.

Evenals Loyola was Wesley bezield met vurigen ijver voor den godsdienst; evenals hij gevoelde hij diep het kwaad van zijn tijd en bedacht hij geneesmiddel, dat nimmer panacea kon worden. Zijn systematisch ontv/ikkelde ziel was met een bijzondere macht begiftigd, om een blijvend karakter te geven, aan spon tane of oogenblikkeUjke geestdrift. Hij wenschte een »heilig uitverkoren volk" te vormen en zijn geest bleek groot genoeg, om een reusachtig plan te concipieeren, en door te dringen tot de geringste bijzonderheden. De inrichting van zijn genootschap was bewonderenswaardig; zijn bestuur in alle jaren van zijn leven vertoonde een gelukkige vereeniging van tact, flinkheid en toch ook plooibaarheid. Hij was geen vriend van dogmatieke theologie en vond geen vermaak in wijsgeerige bespiegeling. Hij had de handen en het hoofd te vol, om het volk eenvoudige waarheden in te pfenten; dan dat hij zijn principes zou hebben kunnen analyseeren. Zijn eigen geloof was levendig, diep gevoeld en eenvoudig. Hij handelde volgens zijn preeken. «Doe zooals ik doe, en niet slechts zooals ik zeg. Ziedaar de welsprekende text voor zijn karakterbeschrijving.

Het Wesleyanisme heeft veeleer gediend als prikkel voor waren godsdienstzin, dan als middel, om de godsdienstige gedachte een dieperen of breederen grondslag te geven. In de theologische wetenschap heeft het geen époque gemaakt. De geloofsstrijd tusschen Calvinistisch en Arminiaansch methodisme, heeft weinig gewicht in de schaal der zeventiende eeuwsche godsdiensttwisten gelegd. Zooals wij reeds opmerkten, was hij geboren om de menschen te beheerschen. Onwrikbaar was zijn moed, onuitputtelijk zijne bereidvaardigheid, onverstoorbaar zijne kalmte. Helder inzicht, breede blik, groote krachtige sympathie met de menschen, waar humanisme, scherp intellect en kalm oordeel, deden hem bovenal zijne volgelingen eene onbetwiste meerderheid bewaren. In de tien laatste jaren zijns levens zijn zijne preekers hem helaas, te maehtig gewordsn. Doch afgescheiden van lichamelijke zwakte, door ouderdom veroorzaakt, is er weinig, dat in hem iets van zijne grootheid als godsdienstig hervormer rooft, behalve zijn nameloos zelfvertrouwen, en zijn overdreven hechten aan godsdienstige excitatie, welke feilen echter ten deele uit zijne omgevingen ten deele uit den heerschenden tijdgeest kunnen verklaard worden.

Vrij stellig mag dan ook gezegd, dat het kwaad, dat zich in het latere methodisme, bij veel goeds mengde, minder aan Wesley zelf dan aan zijn epigonen te wijten, die voor absoluut gingen aannemen wat slechts relatief als reactie tegen het bestaande oorbaar was.

Heerenveen, December 1892.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen