Uit de pers.

Met dank we hier dit de Bazuin: voor het schoon betoog, plaatsen goede woord van Ds. Gispen uit

Het maakt een groot onderscheid of iemand leeft uit een anü-liberaal beginsel, en zijn leven beheerscht wordt door afkeer en weei'zin tegen het liberalisme, in verband met sommige personen; of dat iemand leeft uit het Calvinistisch beginsel, d. i. uit de belijdenis van de volstrekte souvereiniteit Gods over alle zijne schepselen. Geen stelsel is liberaler en radicaler dan juist het Calvinisme. Omdat het materieel-het hoogste is, en van het hoogste uitgaat, kan het formeel liberaal en radicaal zijn als geen ander stelsel. In welk land hebben de dissenters van alle gading, bij de heerschappij zelfs van een staatskerk, ooit zooveel vrijheid van beweging gehad als in het bloeiende, Calvinistische Holland?

Maar toen het Calvinisme van glans beroofd, verbasterd en onder den voet gebracht was, is men gaan gouverneeren en reglementeeren en organiseeren, niet alleen op het terrein van den staat, maar ook op dat der kerk, en heeft men onder de leus van: «scheiding van kerk en staat'' de ellendigste positie in het leven geroepen, die denkbaar is. Het volksonderwijs, het hooger onderwijs, geheel het verstandelijk en zedelijk leven der natie, is door die zoogenaamde scheiding van kerk en staat tot in het hartebloed vergiftigd geworden.

Want met de restauratie van 1813 is men niet teruggekeerd tot de «oude paden", maar gekomen onder de macht van den Duitsch-Protestantschen geest; eerst conservatief, daarna liberaal, altijd meer zich vervreemdende van den nationalen, Calvinistischen geest van het oude Holland.

En daar nu, zelfs in den bloeitijd der republiek, behoudens de uitzonderingen, de hoogere standen des volks nooit vervuld waren met den Calvmistischen geest, is het voorwaar niet te verwonderen, dat mannen en vrouwen van dien stand in onze dagen, hoe godsdienstig en welwillend ook in vele opzichten, uit dien geest niet leven, en, omdat zij het beginsel niet voldoende kennen, de consequenties verwerpen en bestrijden.

Zezfs in de taal kan men dikwerf het verschil in geestesrichting en studiëngang opmerken. Men vergelijke eens, dat breede, kloeke Nederlandsch, van den redacteur van Standaard en Heraut, zoo rijk aan beelden en schoone wendingen, de diepste gedachten in eenvoudige woorden en helder gestelde zinnen uitdrukkend, zoodat de ongeletterde en de mindere man, die zijn Bijbel kent en zijn «oude schrijvers, " zijn eigen gedachten, zijn ziel er in terugvindt, bij de niet zelden dorre, stroeve taal en vreemden zinnenbouw van hoogergeplaatsten, van onze aanzienlijke en geleerde landgenooten, om van de taal onzer wetten en Staatsstukken maar niet eens te spreken. Zou een der hoofdoorzaken van dit verschijnsel niet daarin te zoeken zijn, dat men in de hoogere kringen makkelijker in een vreemde taal zich beweegt, en daarin vloeiender en bevalliger zijne gedachten kan uitdrukken, dan in de taal van zijn eigen land ? En dit staat waarschijnlijk met geheel de opvoeding in verband. Een hoogleeraar, in welk vak van wetenschap ge maar wilt, die makkeUjk, vloeiend en bevallig in het Nederlandsch spreekt, verwerft deswege roem. Schier alle leerboeken zijn Duitsch, te beginnen met de theologie. En zoo kan het dan ook geen venvondering baren, dat schier geheel de leeraarsstand doortrokken is van den Duitsch-Protestantschreligieusen geest.

We hooren in ons land reeds spreken van «Protestantsche geestelijken, " en in de handboeken voor de pastoraal is het de Duitsche Pastoor, die aan onze HoUandsche jonge mannen als model wordt voorgehouden. Is het wonder, dat velen of eigenlijk de meesten met zulk een opleiding in de kerk komende, dan ook geen het minste besef toonen te hebben van het gezag des kerkeraads ? «Der Herr Pastor" is de man, het middelpunt, waarom zich alles beweegt. De eenige macht, die hij ontzien moet, is die der «Besturen." En zoo hem zelf de onderscheiding te beurt valt van in een »Bestuur" gekozen te worden, stijgt hij hooger in macht, naarmate het Best jur, waarin hij zitting heeft hooger is. Hij is dan niet alleen «geestelijke, " maar ook kerkelijke orde-en rustbewaarder, ja wetgever, overheidspersoon, deel hebbend, zoo hij lid is der Synode, aan de hoogste wetgevende e rechtsprekende macht, in eene kerk die, krachtens haar oorsprong, zich behoorde te openbaren als de Gereformeerde kerk onzes Heeren in dit land, wier leuze behoorde te zijn: de Heere is onze Richter, de Heere is onze Wetgever, de Heere is pnze Koning; Hij zal ons behouden!

Deze toestand bestaat nu al achtenzeventig jaren en reeds drie geslachten zijn er aan gewoon ge raakt.

Ik las eens, dat iemand het Calvinisme, dat in de scheiding en doleantie zich uitte, vergeleken; had bij een lint^vorm, dien de Vaderlandsche kerk was kwijt geraakt, maar het jammer vond, dat «de kop was blij\-en zitten" en dus het gevaar van aangroeilng bleef bestaan.

In zulke beeldspraak openbaart zich de heerschende geest. En hieruit kunt gij wel afleiden, dat iemand, die voor zich en de zijnen nog van deze wereld iets te hopen heeft, zich niet moet aansluiten bij de antirevolutionairen van de achterste banken; en dat sommigen, die het Calvinisme niet in den grond kennen en aanvaarden, wel eens geërgerd kunnen worden, en de leer gaan verkondigen, dat antirevolutionair antidemocratisch beteekent, en daarom, onder de leus van antirevolutionair, het conservatisme in de politiek steunen.

Groen van Prinsterer riep steeds om een Nederlandse/te Gedachte, en juist die dreigt zoek te raken.

De Duitsche studieboeken maken ons voor annexatie rijp.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen