De taak der toekomst.

VIL

Aangetoond is dan nu, dat de kerk van Christus steeds voor tweeërlei heeft te waken. Ze mag in de eerste plaats die vastheid en zekerheid nooit prijs geven, die gelegen is in de aansluiting aan het verledene. Maar ook, ze mag ten andere niet stilstaan op haar weg, maar moet steeds zulk een woord weten te spreken, waardoor het getuigenis van Christus aan elke bepaalde eeuw wordt gebracht.

Er moet wezen eenerzijds een si/n, en anderzijds een worden.

Kan nu gezegd, dat onze Gereformeerden aan dezen dubbelen eisch behoorlijk voldoen?

En dan mag en moet zonder voorbehoud worden geantwoord, dat het zijn geheel tot zijn recht komt, dat de vastheid niets te wenschen overlaat, en dat waarlijk de wortel van het verleden klemt in den historischen bodem.

Wel heeft ook dat hachlijk gestaan.

Al de toeleg toch der Ethischen, en ook van de Groningel-s en Supranaturalisten, was er op gezet, om juist den - wortel van het verleden los te wrikken.

Men herinnert zich, hoe zelfs mannen als Dr. Van Toorenenbergen er steeds op uit waren, om u duidelijk te maken, dat althans de Canones van Dordrecht niet behooren tot den bindenden band der Gereformeerde kerken.

Hij en de zijnen namen het op voor Belijdenis en Catechismus, maar maakten de kerken los van Dordt.

En toch waren deze mannen nog heilig, vergeleken bij die anderen, die zelfs den band der Belijdenis en van den Heidelberger nog te kras vonden. Die losmaking ging in twee stadiën. Eerst stond toen de Heidelberger nog hoog in aller schatting, en ging de strijd alleen tegen de Confessie. Doch al spoedig bleek het, dat deze aanvankelijke vereering van den Heidelberger slechts dienst had gedaan om van de Belijdenis af te komen. En toen dat eenmaal gelukt was, werd de bijl ook aan den Heidelberger aangelegd.

De Ethischen stelden het, toen het eenmaal zoover was gekomen, weer anders voor. Mits maar de kerkrechtelijke band was doorgesneden, wilden ze in eerbiedige bewondering voor onze Formulieren van eenheid voor niemand onderdoen. Als historische gedenkstukken waren deze oude documenten alleszins eerbiedwaardig. De Groningers hadden deze gedenkstukken der vaderen miskend. Zelfs de Canones van Dordt konden met waardeering gelezen worden. Ook moest men bij de prediking er niet tegen ingaan. Feitelijk desnoods wel, maar niet opzettelijk polemisch.

Alleen maar, wat er u in bond moest alleen uw eigen consciëntie uitmaken. De kerk had daarover geen zeggenschap. En al predikte men theoriën en stellingen, die zoo principieel mogelijk tegen heel den grondslag van deze Formulieren ingingen, de kerk moest u als prediker dulden, en als 0? ^ gemeente uw theoriën maar beaamde, waart ge daardoor gedekt.

Zoo was omstreeks liet jaar 1870 het gevaarlijke punt bereikt, dat het Confessionalisme onder ons bijna te gronde was gegaan. Zelfs in de toenmalige Christelijke Gereformeerde kerk slopen lossere denkbeelden in. Noch historisch, noch principieel stond men meer op de bres. En wel was er in den lande nog een groep van trouwe mannen, die van geen deinzen hooren wilde. Maar hen drong men als „de nachtschool" in den hoek. En daar zij meest ongeletterden waren, misten ze de bekwaamheid, om het Confessioneel Gereformeerde standpunt wetenschappelijk uiteen te zetten en te verweren.

Er heeft toen moed toe behoord, om de vaan, de banier van dat Gereformeerd confessioneele weer op de spitse van den toren te doen wapperen, en zonder zweem van aarzeling voor de Belijdenis, den Heidelberger én de Canones van Dordrecht op te komen.

Maar het is geschied, en de Heraut heeft er aan meegedaan.

De schok die dit in het land gaf, was groot.

De Supranaturalisten, de Groningers, de Ethischen, de school van Van Oosterzee en Doedes, alles schrok op, en kwam in het geweer, om zoo vermetel optreden tegen te staan, te veroordeelen en te brandmerken.

Zulk optreden kwam niet te pas. Dat was de ziekelijke neiging van de gemeente vleien. Zoo werd al wat deze richtingen met zooveel moeite hadden uitgeroeid, opnieuw met kwistige hand in de kerk gezaaid.

En ijlings keerden zich tegei) den man, die deze booze daad begaan had, aller stormloop. Ieder brak met hem. Anders nobele mannen schreven hem, dat ze hem op aarde niet meer wenschten te zien. Vergadering na vergadering werd belegd, om te beramen hoe men zijn boos opzet verijdelen zou. Hij ging voor aller oordeel in den grooten ban.

Nu, dat is geleden.

En de uitkomst is dan toch geweest, dat thans, 30 jaar later, de kloeke, de onbewimpelde belijdenis van de Drie Formulieren van Eenigheid in zeer broeden kring een zoo gewone, zoo eenvoudige, zoo natuurlijke zaak schijnt, dat niemand er zich meer over verbaast.

Men vindt thans die kloeke belijdenis in zevenhonderd kerken, die er bij leven. En men vindt ze bij tal van predikanten en gemeenteleden ook buiten deze kerken, al valt niet te ontkennen, dat deze predikanten en deze gemeenteleden ten eenemale schijnen vergeten te zijn, dat ook zij aan de actie van 1870 en voorafgaande jaren deze hun vastere belijdenis te danken hebben.

Nu dat zij zoo. Ook zij hebben die hen oordeelen zal.

Maar het heerlijk resultaat is dan toch, dat de belijdenis der vaderen, niet zonder maar met inbegrip van de Canones van Dordrecht, thans weer het hechte steunpunt is geworden, van waar de actie uitgaat, om de ontkerstening van ons volk tegen te houden.

Bij alle andere richtingen een steeds snellere afloop der wateren. Na de Formulieren de Schrift zelve aangetast, en steeds meer ondermijnd en losgewoeld. En na de Schrift den persoon zelf van den Christus in het geding getrokken, en nu reeds de „Christus naar de Schriften" uitgeruild voor den „Christus naar persoonlijke opvatting."

Hierin ligt dan ook de verklaring waarom de Gereformeerden steeds veldwinnen. Ze danken dat zeer zeker ook aan hun onvermoeide werkzaamheid en aan hun wetenschappelijk optreden, waarvan niemand thans de kracht meer ontkent. Maar toch is de voortgang der Gereformeerden in den lande vooral daaruit te verklaren, dat de stille geloovigen behoefte aan vastheid gevoelen, en deze vastheid alleen bij de Gereformeerden vinden.

Buiten hun kring hangt het alles aan de opinie van dominee die en dominee die. Ieder predikant met een eigen stelsel, en eigen voorstelling der waarheid. En nergens een kerk die steunt, troost en sticht.

Bij de Gereformeerden daarentegen is dat persoonlijk overwicht van de subjectieve meening def predikanten er voor goed uit. Voor den enkelen predikant is weer de kerk als zoodanig in de plaats getreden. En dat is het wat de gemeente zocht.

Haar predikanten zijn nu weer wezenlijk predikanten geworden. Werkelijke Bedienaren van het Woord. Wezenlijke dienaren der kerk. Daardoor is de beteekenis van het ambt weer opgeleefd.

Het is niet meer dominee N. en dominee M., maar het is de ambtsdrager der kerk die predikt voor de gemeente des Heeren.

Het aloude gevoel van vastheid, van zekerheid van op een fundament te wonen, is teruggekeerd.

Er is weer een besef dat men met de vaderen uit één wortel leeft. Dat men één is met de broederen in alle provinciën. En ook, dat men waarborg voor de toekomst bezit, dat na ons onze kinderen en kindskinderen in hetzelfde geloof en in dezelfde belijdenis zullen volharden.

Er was geen kerk meer, en zie dank zij de actie van 1834 en 1870 is de kerk weer onder ons opgestaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen