INGEZONDEN STUKKEN.

Verbetering kerkgezang.

(Buiten verantwoordelijkheid van de Redactie).

Verbetering kerkgezang.

Is iedere terugkeer tot het oude eene verbetering? Voorzeker niemand zegt daarop ja. Zoo acht ik den terugkeer tot de oude zangwijze der Psalmen ook geene verbetering. Of het tegenwoordige kerkgezang dan zoo goed is? Verre van dat. Verbetering is zeer gewenscht; doch waarom zoekt men die in 't verledene? Naar 't mij voorkomt werd men hiertoe gedreven niet zoozeer door de begeerte om he kerkgezang op een hooger muziekaal peil te brengen, maar meer door de zucht tot restauratie, door den zin om tot het oorspronkelijke weer te keeren.

Die het eerste beoogt vrage zich af: hoe moet de kerk-muziek wezen? En dan is de eerste eisch, dien men stellen moet, dezelfde als die voor alle vocale muziek, nl. deze: de muziek zij steeds in overeenstemming met de woorden. Deze stelling vraagt nadere toelichting.

Een stuk proza of een gedicht kan men hardop lezen op tweeërlei wij? e: men kan de woorden uitspreken op één zelfden toon en in één zelfde tempo, zonder meer; doch men kan ook met verschillende stembuiging, met verheffing en daling van stem, en nu eens vlugger dan eens langzamer voorlezen. Het eerste is een zielloos opdreunen en kan ieder, die slechts geleerd heeft woorden te lezen. Wat zóó voorgelezen wordt komt niet tot zijn recht. De tweede wijze van voorlezen geeft uitdrukking, geeft leven aan het geschrevene woord, dat zóó voorgedragen den hoorder roeren, bezielen kan. Om echter zoo voor te kunnen lezen is allereerst noodig, dat hij, die leest, goed begrepen heeft, wat hij een ander zal doen hooren; hij moet van de personen en zaken welke daarin voorkomen, een duidelijke voorstelling, een juist begrip hebben, hij moet gevat hebben wat de schrijver bedoelt. Wanneer dat alles niet het geval is en iemand toch op de tweede wijze tracht te lezen, dan zal de voorlezing nog slechter wezen dan de eerste, want de voorlezing zal dan menigmaal indruischen tegen den zin der woorden.

Evenals het voorlezen moet ook het zingen van een gedicht uitdrukking, relief geven aan de woorden.| Dat is niet mogelijk, wanneer de melodie daarop niet is aangelegd, wanneer die niet is in overeenstemming met de woorden. En wat is nu de uitkomst, wanneer men vocale muziek onderwerpt aan een onderzoek in die richting? Dat o zoo vele melodieën niet aanpassen aan de woorden, die daarop gezongen worden. Hiermede zij nu niet gezegd, dat de toondichter in al die gevallen niet begreep den zin der woorden, waarvoor hij zijn muziek schreef; veeleer, dat hij geen rekening met de zelve hield. Hij werd geïnspireerd door het lezen van het gedicht, er viel hem een melodie in, en deze schreef hij neer zonder er naar te vragen, of daardoor nu wel een gewenschte voordracht aan de woorden werd gegeven. In die gevallen, waarin de componist zich tot taak stelde één melodie te schrijve, ) waarop verschillende coupletten gezongen zouden worden, was zulks dan ook onmogelijk.

Over ’t algemeen dachten de oude meester^ zelfs in hunne grootste scheppingen er weinig of niet aan, om eene juiste declamatie aan de woorden te geven; wie die grootsche compo sities kent, weet hoe hoog zij staan als toonstukken, hoe vraag en antwoord in eindelooze herhaling en jooreenstrengeling, afgewisseld door tusschensatzen, een schoon mozaïek vormen, dat bewondering afdwingt; doch hij weet ook hoe de woorden daarbij slechts te volgen hebben en dat de muziek meer geeft voor den muzikaal ontwikkelden geest, dan voor de ziel. Eerst de nieuwere componisten geven „gevoelsmuziek." De impressie's welke zij ontvangen vertolken ze in tonen. Staan de oude scheppingen hoog uit zuiver muzikaal oogpunt beschouwd, de nieuwe spreken meer tot het hart en roeren tot in 't diepst der ziel.

Na deze uitweiding teruggekeerd tot de zaak: het niet overeenstemmen van melodie en woorden. Dikwijlstgaat de melodie naar boven, waar de beteekenis der woorden eene daling vraagt, om op eene andere plaats juist diepe tonen te geven, waar de woorden om hpoge vragen. Zoo ook trippelen soms de melodie tonen snel voort, waar noten van langeren duur door den zin der woorden beslist gewild worden, en omgekeerd komen soms lange tonen van veel uitdrukking boven woordjes, welke slechts tot verbinding der begrippen dienen en bij gesproken voordracht dan ook zonder eenigen nadruk zouden gezegd worden. Ja, zelfs komt het voor dat een melodie-regel eindigt, terwijl de zin van het gedicht niet uit is. In onze psalmmelodieën komt dat niet zeldzaam voor. B.v. wat ervan te zeggen, indien iemand leest: „Dat mijn vijand nooit van vreugd (rust) om mij opspringt die u wachten (rust) dekt nooit schaamt, maar die de deugd (rust) zonder oorzaak stout verachten (rust). Leid mij in uw waarheid leer (rust) ijverig mij uw wet betrachten". (Ps. 25) en hoe is het nu toch mogelijk, dat zoo goed als niemand zich er aan stoot, dat die regels zóó gezongen worden. Men spek en zinge die als volgt: „Dat mijn vijand nooit van vreugd om mij opspring .... (rust), '.die u wachten dekt nooit schaamt (korte rust) maar.... (heele korte rust) die de deugd zonder oorzaak stout verachten. —; Leid mij in uw waarheid (rust) leer ijverig mij uw wet betrachten”.

Gelukkig zijn er enkele kerken, (hier in Middelburg één Hervormde en één Gereformeerde) waar de organisten door hun spel de gemeente zoo hebben weten te leiden, dat daar zóó gezongen wordt, met inachtneming van den ? in der woorden en de dienovereenkomstig ge­ plaatste leesteekens. Het tempo is daar ook niet langzaam, zoodat het gezang jniets slepends heeft. Indien zoowel het eene als het andere toepassing vond in alle kerken, dan zou althans de uitvoering van de psalmmelodieën veel verbeterd zijn en het kerkgezang daardoor gewonnen hebben. Vele organisten echter spelen slechts de melodie; zij moet^, !; ook de woorden spelen; deze moeten immer boven of naast de melodie staan en tijdens het spelen evengoed als de noten gelezen worden.

Volkomen goed kan echter het kerkgezang eerst dan worden, wanneer de melodieën in overeenstemming zijn met de woorden. In d richting brengt de terugkeer tot de oude zettingen ons stellig geen stap verder; eerder nog een stap achteruit. Zooals we boven zeiden, moet de kortere of langere duur der noten geboren worden uit de beteekenis der woorden, niet uit den rhythmus van het gedicht, want dan krijgt men in de zangwijze datgene, wat zoo onverkwikkelijk aandoet, als een schooljongen in rhythmischen dreun een gedicht voorleest. Wanneer nu volgens de oude zettingen gezongen wordt op heele en halve noten, gesteld in overeenstemming gebracht met den rhythmus der nieuwe berijming, dan zal niet zelden een langere noot samenvallen met een onbeduidend woordje, en omgekeerd. Veel beter is het dan nog dat alle noten even lang duren, dan dat de kortere en langere duur ingaat tegen de beteekenis der woorden. En wat de vreemd-en hard klinkende accoorden aangaat, och wat het eene psalmvers daarbij wint zal stellig een ander daarbij verliezen; de harmonisatie moet niet overal éénzelfde karakter dragen, doch ook in overeenstemming met de woorden zijn.

De Bijbel werd overgezet in de tegenwoordig gangbare taal, waarom moet op muzikaal gebied t teruggekeerd tot de voor ons minder verstaanbare oude muzikale sprake?

Wanneer nu de melodie zal aanpassen aan de woorden, dan ligt voor de hand, dat éénzelfde melodie niet kan dienen voor verschillende coupletten, maar slechts voor één couplet. De melodie behoort dan ook geschreven te worden voor den ganschen psalm. Ieder couplet vraagt een andere melodie, en geheel overeenkomstig de woorden dienen die melodieën door den organist geharmoniseerd en voorgedragen te worden, terwijl ook de gemeente deelneemt aan het piano en forto, aan het crescendo en diminuendo.

Nu rijst de vraag, kan men tot een dergelijk volmaakt kerkgezang komen? Volgens mijne meening is zoo iets niet onbereikbaar, al zie ik de vele en groote bezwaren niet over het hoofd.

Tweeërlei doet zich voor: te. hoe komen er de melodieën? en 2e. hoe komen die tot uitvoering?

Wat het eerste betreft: de arbeid moet over eenigen tijd en over verschillende werkkrachten verdeeld; verschillende goede schrijvers van vocale muziek leveren nu eens een melodie voor dezen, dan eens eene voor gene, psalm, welken afzonderlijk uitgegeven, reeds ingestudeerd en gezongen kunnen worden in school en huis. Zijn zoo na eenige jaren alle noodige melodieën ontstaan, dan kunnen deze geplaatst worden boven de woorden van eene nieuwe psalmuit gave. Eene dergelijke uitgave in veel grooter formaat hebbe plaats voor de organisten. Een goed geschoold organist heeft daaraan genoeg; hij kan, overeenkomstig de woorden, deharmo nisatie, der voor-, tusschen-en naspelen maken, al spelende. Voor minder ontwikkelde spelers zal dan waarschijnlijk ook nog wel eene uitgave mogelijk blijken, waarin die vinden, op de eene of andere wijze, wat zij niet ontberen kunnen.

De gemeente, waarvan vele leden in school en huis daarop voorbereid, ^al dan, geleid en gesteund door 't orgel, Ae. psalmen op deze nieuwe wijze wel kunnen zingen. Die voorbereiding acht ik, nu het Amerikaansche Harmonium in zoovele huisgezinnen doordringt, niet zoo gering. En waarom zouden bovendien niet tal van gemeenteleden samen eene vereeniging kunnen vormen, om zich b.v. één avond in de week te oefenen in dat kerkgezang?

Wellicht zijn er lezers, die denkende aan melodieën, samengesteld uit tonen van verschillenden tijdduur, meenea, dat het religieuse karakter van het gezang te loor zal gaan. Daarvoor behoeft echter geen vrees te bestaan; wie in goede opvoeringen van gewijde muziek, als b.v. de Matheus Passion van Bach, de choralen hoorde, kan zulks verzekeren. Het is natuurlijk de bedoeling, dat de nieuwe melodieën zullen zijn choralen, dragende een diep ernstig, religieus karakter. Den boven voorgestelden weg sla men in tot verbetering van het kerkgezang en men zoeke die niet in terugkeer tot het oude.

Middelburg.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen