Uit de Pers.

Uit de uitnemende rede, die Dr. Wagenaar bij de onthulling van het standbeeld van Graaf Willem Lodewijk van Nassau hield, deelen wij het volgende onzen lezers mede:

Geëerbiedigde Koningin, Hooggeschatte Koningin-Moeder, Hooggeëerde Prins der Nederlanden, en Gij, Volk van Nederland — van Friesland in 't bijzonder — heden bijeen en één in het huldigen van de nagedachtenis van een der Edelsten, die behoort aan Vorstenhuis en Volk,

Hoog Geachte en Zeer (Jewenschte Toehoorders,

Vader des Vaderlands — dat is de in onze historie hoogst zeldzame eeretitel van Hem, wiens standbeeld straks door Koninklijke hand zal wor den onthuld.

Ik ken er slechts twee, die ten onzent dezen Vademaam hebben verworven: Prins Willem van Oranje en Willem Lodewijk, Graaf van Nassau — Uz Heit.

Ons Vaderland had te allen tijde groote zonen en ware vrienden, doch den titel van Vader des Vaderlands geeft zijn historie slechts aan hen, die aan de toekomst van het Vaderland, toen het tot een nieuw leven gegrepen werd, hebben geloofd; die, toen al de machten uit den afgrond samenspanden om het te verderven, er zich in den Naam des Heeren aan hebben gegeven met meer dan Vaderlijke ontferming; die er voor hebben veil gehad goed en bloed; die er aan gewijd hebben heel hun levenskracht, en wien 't gelukken mocht het Volk hunner ontferming te brengen tot die nieijwe bedeeling van heerlijk-jong, in blijde vrijheid jubelend nationaal leven die, als bij hooger licht, hun zielsoog had aanschouwd.

In dezen zin is Willem van Oranje een Vader des Vaderlands geweest. Daarom schreiden, toen hij vermoord lag, de kinderkens op de straten; ze schreiden de smart uit van een Volk, dat zich verweesd gevoelde, verlaten fan zijn Vader...

Dit Vaderhart heeft de jonge Wilhelm Ludwich, in 1578 den Prins te hulp gekomen, in zijn Gevader aanschouwd, en ziet — de liefdevonk is overgeslagen, diep in zijn trouwe borst, en heeft er een vlam ontstoken, die heel zijn leven heeft be-heerscht. tot machtige energie bezield en ten offer geheiligd; die hem deed worden onze Vader.

Dat hebben zijn tijdgenooten verstaan, »daerom hy oock" — om met een historieschrijver uit dien tijd te spreken — «van de Vriezen met den naem van Vader of — so sy in hunne tael spreken — Hayte genoemt ende vereert wert”.

Een viervoudige Vaderlijke relatie ligt in dezen naam.

Hij teekent Graaf Willem Lodewijk in de kracht zijns geloofs aan ons zich verjongend Vaderland;

in de macht zijner ontferming over ons bezwijkend Vaderland;

in de breedheid zijner liefde Voor het nationale leven van ons Vaderland;

in de verhevenheid van zijn geestdrift voor het hoogste heilgoed van het Vaderland, de Vrijheid.

Van een nieuw, een verlost, een vereenigd, een vrij Vaderland is Willem Lodewijk Vader.

Met Prins Willem van Oranje heeft Willem Lodewijk in de toekomst van het opgestane Nederland geloofd. De zaak der Nederlanden was voor zijn bewustzijn »de zake Gods", die zeker triomfeeren zou, zij het na zijn dood.

Voor zijn geloofsoog stond in stralend licht een zich tot rijke levensontplooiing verjongend Nederland; daarop zette hij heel zijn hart, en om dat •vrij te vechten, en het te beschermen op zijn gevaarlijkste plek, gaf hij zich eerst als 's Prinsen «Luitenant", straks als «Absoluut-Gouverneur en Kapitein-Generaal" aan dit ons Noorden.

Zijn Vader — en welk een Vader — riep hem terug, maar hij droeg zijns Vaders to: rn en bleef. Hem drong bij bewustzijn van Goddelijke roeping de drang van zijn Vaderhart over het Land, in welks toekomst hij geloofde. In die kracht heeft hij de hem toevertrouwde Gewesten gedragen als in moederingewanden, hnnne geboorteweeën doorworsteld, en met blijden jubel de ure hunner geboorte begroet. Hij heeft er over gewaakt dag en nacht. Hij »leerde hen gaan". Hij heeft ze gevormd tot jonge, mannelijke kracht, en, als ze overmoedig werden, hen bedwongen en gekastijd — zij het met tranen. — Zijn gezag was beperkt; hoe weinig meer was hij dan de eerste Dienaar der Staten; daarom kon onmogelijk naar klassiek spraakgebraik, als bij Romes keizers, de titel pater patriae van wege de vaderlijke macht hem worden verleend, maar zijn onder de bezieling van het Calvinisme tot nieuwe ontwikkeling, vemieawden levensbloei en verjongde levenskracht op wakend Friesche Volk voelde zijn Vaderhart, dat in die toekomst had geloofd, en daarom roemde 't hem in kinderlijke liefde: Uz Heit!

In onze Christelijke religie boeit het diep mysterie van de Verlossing eener wegzinkende wereld door een Sterke, Die met alles-opofferende ontferming zich geeft. Dit mysterie heeft zijne afspiegelingen in het menschelijk leven; het had die ook somtijds in het leven der natiën.

Vandaar het roerend-schoone, dat voor ons zielsoog straalt in het aureool, dat Prins Willem's slapen omspeelt; vandaar de stille glorie, die zweeft om Uz Heit.

Toen in de meest onverantwoordelijke partijschap de Friesche Geuzen elkaar verbeten en verteerden, het verraad schier epidemisch werd, en niemand meer deernis kende met 't zinkend Vaderland, toen heeft zich Willem Lodewijk gegeven, en hoe banger de nood werd, des te sterker heeft de ontferming zijn Vaderhart ontgloeid.

Heeft Frieslands Volksdichter, Dr. Eeltje Halbertsma, in een wiegelied moeder laten zingen tot haar kindeke — ook onze Geëerbiedigde Koninginne verstaat ons gouden Friesch! — »Troch, troch fiür en troch wetter gean, gean, ja flean ik for dij, ja, j», it stearren is better as it libjen sunder dij", Frieslands Vader heeft het vuur getrotseerd honderd malen, als hij — den degen in de vuist, allen vooruit, soms slechts met zijn halskraag gedekt — op de overmacht instormde, en die tot staan bracht voor Doesburg, voor Koevorden, voor Mühlheim, voor Sluis, waar al niet; en de woede der wateren veracht, als hij in de open ijsvlet van Enkhuizen naar Stavoren worstelde door het drijfljs der zee; en hij vermocht het krachtens de Vaderlijke ontferming, die met vreugde het «schenden van zijn leden', het storten van zijn bloed, ja 'toffer van heel zijn leven gaf tot verlossing zijns Volks. Dat is ten anderen het heerlijke, waarvoor Friesland dankt, als het hem noemt: Onze Vader.

In onze hge polderlanden was van oude tijden her veler horizon niet ruim, en eng het gevoel der solidariteit. Over die' beperktheid van blik en hart te hebben getriomfeerd — zij het met harde hand — is de verdienste van den vreemden Regent, wiens »Steenen man" op den zeedijk bij Harlingen langen tijd in Friesland schier het eenig monument is geweest.

Willem Lodewijk heeft in hooger zin dieworste ling gevoerd jaren lang, en onder hartzeer en tranen het zaad gestrooid der Nederlandsche natie. In zijn ziel leefde het nieuwe, wordende leven van een vereenigd Nederland. Dies hield aan de Unie, door zijn vader, Graaf Johan, bewerkt, Willem Lodewijk altoos vast, en kon hij niet laten glippen den steun, die hem door het feit, dat hij, zij het op de nominatie der Gewestelijke Staten, door de Staten-Generaal met zijn autoriteit bekleed was, geboden werd in zijn levens worsteling 'om zijne Friezen en Groningers niet in eenzeligheid te laten verdorren en verengen, maar ook hen te doen deelen in het glorierijk leven van het vereenigd Vaderland. Daarom weerstond hij met den, door hem zeer hooggeschatten, Staatsman Johan van Oldenbarnevelt het pogen der Friesche patriotten en Groninger stedelingen in het te enge van hun patriotisme, maar daarom ook, toen later in de hitte der kerkelijke twisten door de Hollandsche partij de eenheid des Vaderlands uit het oog verloren werd, moest hij even beslist, hoewel hij zijn vriend en voorspraak bleef ook na zijn val, tegen Oldenbarnevelt optreden. Toen heeft hij van uit ginds Stadhouderlijk hof de machtige brieven gezonden, die Maurits tot optreden bewogen; toen heeft hij de Unie gered, en het dankbaar Nederland dier dagen heeft het weten te waardeeren, hoe hij de koorde heeft beveiligd, die de zeven pijlen samensnoerde van den Nederlandschen leeuw. En als het erkentelijk Friesland hem in die dagen met kinderliefde Us Hayte noemde, dan was dat niet in eng provincialistischen zin, maar met medevoelen voor de breedheid zijner liefde voor het nationale leven van het vereenigd Vaderland!

vereenigd Vaderland! Doch het allerschoonste van deze vaderlijke relatie, wier waardeering spreekt uit den eernaam Uz Heit, is de verhevenheid van zijn geestdrift voor het hoogste heilgoed van het Vaderland — de Vrijheid.

Roemde 't oude Rome ook Romulus, als stichter van den Staat, den pater patriae, een schooner zin verkreeg < Me term, toen bij dë uitvaart van Lucius Junius Brutus het door hem van een ondragelijke tirantiie bevrijde en aanvankelijk tot burgervrijheid opgevoerde Roneinsche Volk zijn grooten Doode als nGrondlegger der nieuwverworven vrijheid", den Vader des Vaderlands roemde. Welnu, ook deze hulde legde 't humanisme in den Vadernaam, dien Willem van Oranie ont ving, en zoo nu ook roemt de poëet Starter zijn hoog-vereerden. Graaf als »den eersten oprechter en bevestiger onzer vervallen vrijheid, " en daarom als Frieslands Vader.

Dr. Wagenaar, die met zoo kostelijke studie over Maurits' tweelingbroeder ons verrijkte, was zeker de aangewezen persoon om bij de onthulling van dit gedenkteeken de machtige be­ teekenis van dezen geloofsheld in 't licht te stellen.

Hij deed dit in rijke bezielde taal, met gloed van heilige geestdrift. Hi> heeft ook in dien hoogen kring, waarvoor hij optrad, zich geen oogenblik geschaamd kloek en beslist uit te komen voor wat in Willem Lodewijk in des Christens oog het eelste sieraad was. Van zulk een woord, met bezieling uitgesproken, moet kracht zijn uitgegaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen