Prof. Doumergue heeft

Amsterdam, 12 Maart 191S.

Prof. Doumergue heeft in verband met de tijdsomstandigheden, waarin we leven, een brochure uitgegeven, waarin hij kort saamvat, hoe Calvijn over den oorlog dacht. Terecht heeft deze brochure ook in ons land zeer de aandacht getrokken èn een kort uittreksel werd in meer daa een orgaan overgenomen. Ook wij zijn Prof. Doumergue voor deze studie dankbaar, omdat ze op duidelyke wijze doet uitkomen, hoe Calvijn, wien zoo dikwijls strengheid en ongevoeligheid verweten wordt, een hart vol medelijden had en daarom tegen alle barbaarsche en onmenschelijke wijze van oorlogvoeren opkomt. Wat in de door Prof. Doumergue meegedeelde citaten, die hoofdzakelijk ontleend zijn aan predikaties door Calvijn over Deuteronomium gehouden, treft, is niet alleen het diep religieuze karakter van Calvijn, maar evenzeer zijn humaniteit. Vooral in die dagen, toen de oorlogen gevoerd werden op zoo barbaarsche wijze, doet het weldadig aan te zien, hoe Calvijn alle rampen en ellende, die met eiken oorlog gepaard gaan, óp zoo aangrijpende wijze schildert, daarom tegen eiken oorlog, die gevoerd wordt om uitbreiding van grondbezit of meerdere machtspositie te erlangen, opkomt en bovenal er op aandringt, dat men bjj den oorlog, wanneer hij gevoerd moet worden, toch de wetten der menschelijkheid niet schenden zal. Al laten we de vraag in het midden, of al wat Calvijn in deze predikaties uit de oorlogswetten aan Israel gegeven, als blijvenden regel voor ons meende te kunnen afleiden, juist is, toch zal die warme en bezielde getuigenis van Calvijn tegen alle wreedheid en barbaarschheid in den oorlog niet nalaten indruk te maken en zeker weerklank vinden in elke Christelijke conscientie.

Maar hoezeer we daarom Prof. Doumergue voor deze studie dankbaar zijn, toch mo gen we niet nalaten te waarschuwen voor een indruk, die allicht door het lezen dezer brochure zou kunnen worden opgewekt en waardoor Calvijn's gedachten over den oorlog in een minder juist daglicht zouden worden gesteld, Prof. Doumergue heeft, wel met opzet, juist die citaten uit Calvijn's geschriften gekozen, waarin deze tegen alle wreedheid en barbaarschheid, die schier met eiken oorlog gepaard gaan, opkomt. Of Prof. Doumergue, die als Franschman natuurlijk de hoofdschuld van al de wreedheden in den thans gevoerden strijd bij Duitschland zoekt, daarmee niet tegelijk het doel had Calvijn als censor te laten optreden tegen de wijze van oorlogvoercn door o Duitschland gevoerd, is een vraag, die we l maar liever onbeantwoord zullen laten. Maar ook al neemt men aan, dat deze brochure evenzeer bedoelt een getuigenis te wezen tegen de wreedheden door Rusland in Oost-Pruisen, Gallicië en de Boekowina bedreven en tegen de barbaarsche wijze waarop Engeland in de Duitsche koloniën zelfs tegen de zendelingen optrad, dan heeft deze brochure daardoor toch een zekere tendenz gekregen, die bij een onbevangen lezer licht den indruk zou kunnen doen ontstaan, alsof Calvijn eigenlijk den oorlog als zoodanig afkeurde.

Opmerkelijk is dan ook, dat, althans in het uittreksel iiit deze brochure, dat in de Pers de ronde deed, wel verschillende uitspraken van Calvijn worden meegedeeld, waarin hij tegen eiken onrechtvaardigen en lichtvaardigen oorlog waarschuwt, maar niet het uitvoerig betoog, dat Calvijn in zijn Institutie leverde, om degenen, die in zijn dagen het oorlogvoeren voor een Christelijke Overheid per se ongeoorloofd achtten, te weerleggen op grond van de Heilige Schrift. Vooral nu in onze dagen dit gevoelen, dat destijds door de Wederdoopers en Socinianen voorgestaan werd en dat kort hierop neerkwam, dat onder het Oude Testament het oorlogvoeren wel geoorloofd was geweest, maar dat Christus ons den oorlog absoluut verboden had, in sommige Christelijke' kringen weer opgang maakt, was het waarlijk niet overbodig geweest, het getuigenis van Calvijn tegenover deze dwaling op den voorgrond te plaatsen. Of in de oorspronkelijke brochure van Prof. Doumergue, die we tot ons leedwezen nog niet in handen kregen, dit betoog van Calvijn uit zijn Institutie is overgenomen en behoorlijk tot sijti recht is gekomen, weten we niet, maar het uittreksel, dat van deze brochure in de pers werd gegeven, maakte hiervan met geen enkel woord gewag.

Het is daarom dat we tegen deze verkeerde, wijl eenzijdige, voorstelling van Calvijn's gevoelen meenden te moeten waarschuwen. Calvijn was van alle bloedvergieten en ruw geweld diep afkeerig. Eiken onnoodigen en onrechtvaardigen oorlog keurde hij daarom af. Wanneer, zegt hij, het reeds ongeoorloofd is één mensch te dooden, omdat hij naar Gods beeld geschapen is, hoe veel te erger is het dan niet, wanneer in een oorlog duizenden gedood worden en hun arme weduwen en weezen verlaten achterblijven. Maar het recht der Overheid, om, wanneer alle andere middelen zijn uitgeput, ten slotte naar het oorlogszwaard te grijpen, teneinde land en volk te verdedigen, heeft Calvijn steeds gehandhaafd. Zulk een oorlog beschouwde Calvijn niet alleen als een recht, maar zelfs als een plicht der Overheid. Zoo heeft hij zelf, toen de oorlog tusschen Frankrijk en Duitschland op het punt stond uit te breken, de Duitsche protestantsche vorsten pogen over - fe halen om in dezen oorlog met Frankrijk gemeene zaak te maken; en hoewel hij den Religieoorlog in Frankrijk tot het uiterste toe heeft trachten te voorkomen, heeft hij toch, toen geen andere uitweg meer openstond en de tyrannie"der Guises heel het, land dreigde te doen ondergaan, het niet afgekeurd, dat de aanvoerders der Hugenoten ten slotte naar het zwaard hebben gegrepen om hun rechten te verdedigen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen