Omvang en invloed der Zuid-Nederlandsche immigratie van het laatste kwart der 16e eeuw - pagina 56

54

OMVANG EN INVLOED DER ZUID-NED.

IMMIGRATIE.

particularisten en de voorstanders der Generaliteit ook die tus­ schen calvinisten en libertijnen heeft gemanifesteerd. Doch het wordt tijd, dat ik voor onze gedachten, die langza­ merhand over een vrij groot gebied zijn uitgezwermd, weer eens verzamelen ga blazen, en dat wij — als de staf na de manoeuvres — tenslotte nog een poging wagen om over de beteekenis der aanschouwde bewegingen en contra-bewegingen van feiten tot een samenvattend eindoordeel te komen. Een communis opinio — zooals ik in mijn inleiding reeds zeide — is onder de auteurs, die zich tot dusver over dit punt hebben uitgelaten, ver te zoeken. Een enkele uitzondering — als bijv. Brandt, de schrijver van de bekende Historie der Re­ formatie *)! — daargelaten, hebben zij ongetwijfeld onpartijdig en ernstig naar de waarheid in deze gezocht. Niettemin zijn hun meeningen zeer verdeeld en loopen ze soms zelfs aanmerkelijk uiteen! Gelukkig behoeft dat intusschen niet het gevolg te hebben, dat ik U lastig .ga vallen met een aantal verwikkelde, dien­ tengevolge vermoeiende en — wat nog erger is — vervelende of- en defensieven. En dat vooral daarom niet, omdat ik ge­ loof dat dat ontstellende gebrek aan unisono te dezen aanzien in hoofdzaak te danken is aan die tot nogtoe bij de beschouwing der immigratie gevolgde biografische methode, waarvan ik mede in den aanvang sprak, en dat het bij toepassing van de door mij daarvoor in de plaats geschoven systematische al­ thans goeddeels verdwijnen zal. Voor wie zijn aandacht in hoofdzaak aan de personen der exulanten schenkt, raken de vragen van welken aard de invloed is geweest, dien zij zullen heb­ ben geoefend, en of die invloed zich overal even sterk zal heb­ ben geopenbaard, zoo al niet zoek, dan toch in allen gevalle in die mate op den achtergrond, dat verwarring bij ons oordeel over het geheel bijna onmogelijk te vermijden is. Onderwerpsgewijze analyse daarentegen stelt de genoemde kwesties juist in 't middelpunt en moet dus — mits op de juiste manier toege') Ik denk hierbij met name aan zijn mededeelingen over 't zedelijk gehalte der vluchtelingen; zie G. BRANDT, a. w., D . 1 (Amst. 1 6 7 1 ) bldz 7 0 8 , 7 0 9 .

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen