1912-1913 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 61

53

Een plantenziel is in het geheel niet te veronderstellen, wanneer men ten minste het begrip bewustzijn (van lichaamstoestanden) aan een centraal-zenuwstelsel wil binden en niet tot een eigenschap der stof wil maken. In de oudheid was reeds bekend, dat een afgesneden vinger geen pijn leed en een kip zonder kop niet redeneerde; Psychisch

monisme

r j

r

r

'

*^^ wijsgeeren van dezen tijd zullen dus de resultaten der hersenpathologie, psychopathologie, vergelijkende psychologie, evenals die met den bewusteloozen hond van GOLTZ verkregen, wel met belangstelling, echter niet met groote verbazing hebben aangezien. Dat voor vele, wat wij noemen, psychische verschijnselen een physisch correlaat of zelfs voorwaarde bestaat, zal niemand ontkennen, die heeft bedacht, hoe wij aan onzen bewustzijnsinhoiid zijn gekomen. Wil men dus het wegnemen van bepaalde centra der groote hersenen zoo noemen, dat men een stuk der ziel heeft weggenomen (HEYMANS), zoo is hierbij voor ziel hoogstens bewustzijnsinhoiid te stellen en kan men nooit vergeten, dat voor den mensch de zelfbewustheid (bewustzijn van het Ik, van den tijd en de ruimte) een ondeelbaar begrip is. Hadden wij reeds eenmaal de dualistische eenheid van God en de wereld als reëel uit de ervaring erkend, bij de beschouwing van het leven van den mensch leeren wij ziel van lichaam onderscheiden. Moge dit laatste op pragmatische bewijsvoering en op andere gronden zeker zijn, wij dienen nietaphysisch over dit dualisme nog een en ander te zeggen. Is het materialistisch monisne reeds vaak en eenvoudig genoeg weerlegd, onze landgenoot HEYMANS heeft in zijn metaphysica een psychisch monisme als hypothese ontwikkeld. Deze ba.seert zich op den volstrekt wettelijken samenhang van de gebeurtenissen in mijn bewustzijn en de waarnemingen, welke een waarnemer met volkomen geadapteerde zintuigorganen tegelijkeitijd zou kunnen ontvangen bij waarneming van mijne hersenschors. Hierbij zijn twee elementen zuiver hypothetisch. Ten eerste (zooals HEYMANS zegt) is hypotethisch het aannemen van indirect causaalverband tusschen de bewustzijns-gebeurtenissen eenerzijds en de hersenproceswaarnemingen, welke onder gunstige condities tegelijkertijd hadden kunnen plaats vinden, anderzijds. Ten tweede blijft voor mij hypothetisch, dat elk psychisch gebeuren een physisch correlaat heeft. De empirie schijnt dit volstrekt niet te leeren (SIGWART, WUNDT).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen