1913-1914 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 22

14 aan te nemen, dat er geen werkelijk ontstaan • £ i. _> j 11 en vergaan is of met de woorden van HEYMANS

samengevat: „Wir können eben nicht umhin, die wahrgenommene Ungleichheit als den Schleier zu betrachten, hinter welchen sich eine wirkliche Qleichheit verbirgt (I.e. s. 308)." Volkomen juist is door HEYMANS ingezien, dat slechts bij deze opvatting alle spontaneïteit uit de natuur is gebannen ; en dat slechts dan te spreken is van een volkomen gesloten natuurcausaliteit, wanneer men bij een causale betrekking, bijv.; „door warmte gaat water koken", niet zegt: „er is aequivalentie tusschen warmte -fwater en kokend water", maar (zooals HEYMANS) zegt: „ w a r m t e + water is in zijn werkelijk wezen gelijk aan kokend water". Slechts bij een dergelijke natuuropvatting kan men spreken van een „Unveranderlichkeit des Wirklichen in der Zeit" (HEYMANS 1. c. S. 363) ^). Het is echter duidelijk, dat een dergelijke opvatting der werkelijkheid alle causaliteit opheft -). Er zou dan in de werkelijkheid van een werking van het een op het ander geen sprake kunnen zijn. Het moet erkend worden, dat deze opvatting van de bestaansvorm der werkelijkheid niet in strijd, maar zelfs in overeenstemming is met het apriorisme van het tijdsGelijkheid of ge-

i". ^- u -jQ? lijkwaardigheid

begrip (LIEBMANN) ^).

Maar'nogmaals moge hier opgemerkt worden, dat de vermoedens omtrent het wezen der werkelijkheid, (de hypothese dus der metaphysica), evenals elke hypothese, de feiten zoo volledig mogelijk moet kunnen verklaren. Daar uit den aard der zaak in elke hypothese, dan deze, dan weer andere ervaringsfeiten moeilijk (gedwongen) worden verklaard, komt bij elke theorie een zeker gevoel van den ontwerper tot zijn recht. Dit gevoel dient een gevoel te zijn van waardeering der hoofdzaken, van opmerking van het karakter in de bonte massa der ervaringsfeiten en vandaar dan ook, dat een der geniaalste natuuronderzoekers, HERMANN VON HELMHOLTZ als het hoogste aanprees „eine künstlerische Auseinandersetzung der Tatsachen". Dit werd eenmaal ') Hoe een dergelijke onveranderlijke werkelijkheid zich aan ons als eene veelheid van vormen in den tijd kan uitdrukken, vindt men uiteengezet in HEYMANS Causal, blz. 377—380.

^) Reeds vroeger (Schets eener analyse enz. Dit Tijdschrift blz. 54—55) is aangeduid, hoe ook langs anderen weg het volslagen determinisme alle causaliteit opheft. ^) LIEBMANN, Zur Analyse der Wirklichkeit. Strassburg 1896.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen