1913-1914 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 159

151 was, meer de problemen aan te geven, dan afgeronde oplossingen er van voor te dragen. Het is nu sinds de opkomst der nieuwere wijsbegeerte de vraag of men met de atomisten de werkelijkheid in een massa kleinere deeltjes ruimtelijk mag splitsen en of men haar (met DESCARTES) in den tijd in een opeenvolging van toestanden mag uiteen laten vallen, die (hoe snel ook) na elkaar komen en waarbij steeds de voorgaande oorzaak is van de volgende. De moderne wetenschap heeft dit standpunt lang ingenomen, totdat de energetiek een ander standpunt op den voorgrond deed treden. Energetisch gedacht is de werkelijkheid in ruimte en tijd continu. Ik meen nu, dat beide denkbeelden omtrent de werkelijkheid (en hun consequenties) voor het logisch (harmonisch) denken onaannemelijk zijn. De eerste opvatting doet tekort aan de noodzakelijk te denken samenhang, de tweede aan onze voorstelling van individualiteit. Het begrip „werken" of „veroorzaken" kan men toch pas analyseeren en naar zijn inhoud begrijpen in een geval, waarbij wij dit begrip vormen. Men moet dus uitgaan van de voorstelling van het werken van een ding op een ander, (bijv. de botsing van één voorwerp tegen een tweede). Nu kan men, zooals SIGWART m.i. zeer juist opmerkt niet van een werken van A op B spreken, zoolang slechts A verandert en B nog geen verandering vertoont; noemen wij „werken" juist het teweeg brengen van een effect, dan werkt de oorzaak juist daarin, dat zij het effect te voorschijn roept, het werken van de oorzaak A en het te voorschijn roepen van het effect in B (dus de verandering van B) moet gelijktijdig zijn. Evenmin dus als men een dingen zijn eigenschaijpen in den tijd kan scheiden, evenmin kan men dit doen met de oorzaak en het gevolg. De opmerking van den Heer BRUIN over de entropie heeft dan ook met het causaliteitsprincipe niets uit te staan. De entropiewet is een empirische regel, volgens welke de materieele processen schijnbaar verloopen ; bovendien een regel, die eerstens niet op alle oorzakelijk gebeuren in de natuur kan worden toegepast (psychische causaliteit!), ten tweede stellig niet voor alle tijden geldig heeft kunnen zijn, ten derde (evenals het begrip energie) logisch zeer verwikkeld is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen