1913-1914 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 23

15 gezegd voor natuurwetenschappelijke theorieën, hoeveel te meer geldt dit voor een hypothese omtrent de werkelijkheid, welker wezen voor ons slechts te vermoeden is. Immers de natuur, „das Dasein der Dinge, sofern es nach allgemeinen Gesetzen bestimmt ist", is voor ons te kennen. Maar „sollte Natur das Dasein der Dinge an sich selbst bedeuten, so würden wirsieniemals, weder a priori noch a posteriori erkennen können" (KANT) '). Het komt mij nu voor, dat de meening, dat er in de werkelijkheid geen identiteit bestaat, maar verandering in den tijd volgens aequivalentie, het meest in overeenstemming is met de feiten der ervaring. Immers de natuurwetenschap brengt het verschil der dingen volstrekt niet terug tot gelijkheid, maar zij tracht meer en meer de ongelijkheid te verklaren door verschil in orde (organisatie) en verschil in hoeveelheid. Welnu, voor beide geldt het, dat bij verandering daarin, deze verandering volgens aequivalentie zal optreden. En hoe meer wij de causale betrekking kunnen ontleden, reinigen (OSTWALD)-), des te duidelijker zouden èn de organisatie èn de aequivalentiefactoren voor den dag komen. Een voorbeeld : waterstof -\- zuurstof =:r water. Volgens onze opvatting luidt deze vergelijking waterstof en zuurstof worden samen verbonden (of verbinden zich samen) tot een aequivalente hoeveelheid water. Dit water bestaat in zijn wezen uit een zekere hoeveelheid en op een zekere wijze geordende waterstof en zuurstof, waardoor de eigenaardige eigenschappen voor den dag komen. Volgens HEYMANS zagen we, dat de genoemde vergelijking een werkelijke gelijkheid voorstelt; er is echter nog een opvatting, namelijk de Scholastische. Deze leert de volkomen ongelijkheid. Zij zegt: waterstof en zuurstof worden te niet gedaan en er wordt water gevormd, een nieuwe stof met een nieuwe wezensvorm. De materia prima (niet een oerstof, maar slechts de mogelijkheid stof te worden) wordt door een forma substantialis tot werkelijkheid gemaakt. Zoo zien we aan het einde onzer beschouwingen omtrent het aequivalentieprincipe, dat er slechts drie theorieën zijn omtrent de werkelijkheid der veelheid van dingen, dus omtrent het wezen der natuur. -') Het is de theorie ')

KANT, Prolegomena S 73.

^) OSTWALD, Grundriss der Naturphilosophie, S 42. ^) Over het materialisme hebben wij te zwijgen, daar dit, zooals algemeen is erkend geen philosophisch systeem is, en op zijn best een slechte werkhypothese kan worden genoemd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen