1913-1914 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 160

152 Dat dus de entropie van A + B voor de botsing kleiner is dan de entropie van A -|- B na de botsing, geeft ons niet de minste verheldering van het begrip van de werkzaamheid van A op B. Het zuiver logisch ontleden van het causaliteitsbegrip is de noodzakelijke voorwaarde voor al ons verder denken omtrent het gebeuren in de werkelijkheid. Doet men dit niet, dan is nooit de oorzaak uit de condities te onderscheiden en komt men er toe met VERWORN te meenen, dat er geen oorzakelijk gebeuren bestaat of met MuLTATULi, dat alles van alles oorzaak is. De groote beteekenis van het vraagstuk der tijdelijke aanraking van oorzaak en gevolg ligt o. a. in de samenhang met de vraag naar de objectiviteit of subjectiviteit van den tijd, maar kan hier natuurlijk niet nader worden uiteengezet. Zeer juist is de opmerking van den Heer BRUIJN omtrent de ongelijkheid en gelijkwaardigheid. De passende definitie kunnen wij niet geven, maar bestaat objectief, in God. Beter dan te zeggen : „de wereld gaat vooruit," kan men dan ook zeggen : „de wereld gaat, waar God haar heen leidt." Over de traagheid der stof bestaat een literatuur, welke ik hier niet kan refereeren. Ik noem slechts KANT, SIQWART, LOTZE, PoiNCARÉ, MACH, STREINTZ, LANGE, JOHANNESON e. a. De zaak komt hierop neer. MACH e. a. meenen dat het „Beharrungsprincip" een veralgemeende ervaringsregel is. Terecht merkt KÖNIO hierbij op, dat het vreemd blijft, dat wij door ervaring tot een wet zouden zijn gekomen, welker voorwaarden nooit en nergens vervuld kunnen worden. Wanneer in een zeker geval de snelheid of richting van een aan zich zelf overgelaten voorwerp veranderde, zouden wij, inplaats van het traagheidsprincipe op te geven, er toe besluiten, dat een storende oorzaak voorhanden was; daar men echter deze veronderstelling in alle voorkomende gevallen maken kan, zoo is het duidelijk, dat het traagheidsprincipe nooit door de ervaring kan worden weerlegd en dus ook niet door ervaring bewezen kan worden. Dat niettegenstaande dit, wij, in tegenstelling met KÖNIQ, in ons traagheidsprincipe niet alleen (idealistisch) eene „wilkürlich gemachte Annahme oder eine Denkforderung" zien, is niet slechts mijne opinie, maar ook die van den Heer BRUIN en van eik (transcendenteel) realist. De stof heeft een eigen-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen