1913-1914 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 14

6 schijnbaar door dagelijksche voorbeelden kan worden toegelicht, is het tot op heden een strijdvraag, (BUSSE ^) waarin de beslissing echter meer en meer valt op de uitspraak, dat tusschen oorzaak en werking volkomen gelijktijdigheid bestaat. Zeker gaat het vallen van een steen bijv. vooraf aan het breken van het glas, het innemen van het vergif aan de ziekteverschijnselen, het prikkelen van de spier aan zijne samentrekking, maar wij noemen immers in het dagelijksch gebruik nog veel verder in den tijd gescheiden verschijnselen oorzaak en gevolg. In de gewone en vooral in de wetenschappelijke ervaring zijn echter tal van voorbeelden, waaruit blijkt, dat oorzaak en gevolg gelijktijdig beginnen en eindigen en tevens blijkt het, dat juist in die gevallen, waarin de oorzaak schijnt vooraf te gaan, bij nadere beschouwing toch werkelijk geen prioriteit der oorzaak aanwezig is. Imniers, om eenige eenvoudige voorbeelden te noemen, de beweging van een steen, welke men in de hand heeft, volgt niet op de beweging van den arm, maar is er mee gelijktijdig, de beweging van het trekdier gaat niet vooraf aan de beweging der kar, de uitzetting van een gas is gelijktijdig met zijne verwarming. Werkelijk „der Spruch „ „cessante causa, cessat effectus" " , . . . konnte sich ebensogut auf eine Menge popularer Beispiele stützen, als der Ansicht, dass die Ursache der Wirkung vorangehen müsse" (SIQWART "). Neemt men deze opvatting aan, dan spreekt het van zelf, dat de causale beïnvloeding gevolgd wordt door een nawerking, welke laatste meestal slechts binnen het bereik van onze waarneming valt (en vaak als gevolg wordt opgevat). Of men dus al dan niet tijdelijke prioriteit van de oorzaak aanneemt, in ieder geval blijkt het, dat het denkbeeld, dat er in de, onafhankelijk van onzen persoon, bestaande werkelijkheid een oorzakelijke beïnvloeding plaats kan vinden, de opvatting insluit, dat deze werkelijkheid in den tijd bestaat. Men behoeft zich slechts den naam van KANT in het bewustzijn terug te roepen, om met groote kracht de onzekerheid van de objectiviteit van den tijd weer te gevoelen. Voor ons biologen spreekt deze onzekerheid des te sterker, daar we vertrouwd zijn met de ervaring, dat de grondmaatstaf, waarmede wij den tijd afmeten, gelegen is in de tijdgrootte, welke noodig

') 2)

B U S S E . Qeist und Körper, Seele und Leib, S 198. SiGWART LooiK, 11. S 154.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen