1913-1914 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 154

146 teleologisch doorwerkt is het pantheïsme. De denkbeelden van ARISTOTELES en na hem de SCHOLASTIEK zijn echt dynamisch teleologisch ; die van PLATO, AUGUSTINUS, DESCARTES, de occasionalisten, LOTZE, ULRICI en vele andere meer statisch teleologisch. In 't algemeen kan men zeggen, dat in de oudheid de ateleologische wereldverklaring (hoewel niet zuiver) door HERACLITUS en DEMOCRITUS eenerzijds, door de Eleatische school anderzijds gegeven werd. In onzen tijd worden deze ateleologische wereldbeschouwingen zuiverder doorgevoerd door eenerzijds het materialisme (energetisme) met de toevalsleer van DEMOCRITUS en het panta rei van HERACLITUS in zich, anderzijds door het psychisch monisme, dat de onveranderlijkheid van het zijnde, evenals de Eleaten, doet aannemen. Hiertegenover staat in de oudheid als een triomph de teleologische opvatting besloten in de ideeënleer. Maar ook hierin laten zich reeds spoedig twee richtingen onderscheiden, PLATO en ARISTOTELES. Beider denkbeelden vindt men in allerhande vorm in de geschiedenis der wijsbegeerte terug. ARISTOTELES, de Scholastic!, de moderne Duitschenatuurphilosophie hebben innige punten van overeenkomst, welke wij hier niet uitvoeriger zullen uiteenzetten. Het vitalisme wordt erin met recht geëischt als deel van een geheele natuurphilosophie. Mijn eigen oordeel ter zijde latend, wil ik alleen uit de dissertatie van Dr. V. H E P P deze twee zinnen overnemen. „ARISTOTELES kan de vader van het deïsme heeten." „Onvervalscht christelijk verdient de philosophie der scholastieken niet te heeten." Kwam dus bij THOMAS de immanentie Gods evenmin als bij ARISTOTELES tot haar recht (V. H E P P ) , geheel anders is dit het geval bij de andere richting van teleologische natuurbeschouwing, waarvan PLATO in de oudheid het uitgangspunt is '). Het verband van PLATO en PLOTINUS met AUGUSTINUS is zeer innig, van AUGUSTINUS met DESCARTES evenzeer; van AUGUSTINUS met MALEBRANCHE niet minder, en evenzoo van MALEBRANCHE en

LEIBNIZ.

en

Verder noem ik hier namen als LOTZE, ULRICI, WINDELBAND JAMES WARD, als denkers uit den nieuweren tijd, welke zich

')

Dr. V. HEPP baseert zijne uitspraken op autoriteiten als ZELLER en

WINDELBAND.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen