1913-1914 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 156

148 aanleiding moet geven, dan het consequent vitalisme. Het materialisme moest ten minste nog voor het bewustzijn halt maken en wordt slechts in een moderne opvatting, waarbij de atomen ook bewustzijn wordt toegeschreven, nog eenigszins gehandhaafd. ') Bij het vitalisme, waar de ziel de vorm der levende substantie is, wordt de grens tusschen psychisch en physisch onherroepelijk verflauwd, het verschil tusschen dood en levend er echter soms sterk in uitgedrukt. Hoe weinig dit echter een vereischte is, ziet men juist aan de leer van ARISTOTELES en de SCHOLASTICI, die een generatie spontanea zeer wel mogelijk achten. Ook het verschil tusschen plant en dier, dier en mensch wordt door het vitalisme wel geleerd, maar toch wordt de in verval rakende evolutieleer van DARWIN in anderen vorm door alle vitalisten weer hersteld. De entelechie of wezensheid is namelijk niet alleen erfelijk, maar kan eenerzijds actief (onbewuste wil) als „Trieb" die organen vormen, die onder gewijzigde condities aan het doel (zelfbehoud) beantwoorden (neo-Lamarcisme), anderzijds worden de nieuwe condities door de nieuwe omgeving in de vorm van „engrammen" in de entelechie passief ingeprent. („Mneme" van Semon). Op deze wijze wordt de Aristotelische gedachte, dat de eene forma substantialis immanent de kracht heeft om een nieuwe voort te brengen psychologisch uitgewerkt en de bloeden geestverwantschap van mensch en dier sterker dan ooit, juist door het vitalisme, gehandhaafd. Nu kan men wel op een gegeven oogenblik bij elke redéneering halt maken en op grond van bepaalde beginselen de logische consequentie ter zijde schuiven. Op deze wijze is het naar het mij voorkomt, zeer wel mogelijk Christelijk theïsme en vitalisme te zamen te brengen. Het werkelijk uitgewerkte vitalisme is van GIORDANO BRUNO tot op DRIESCH een pantheïstische theorie en van ARISTOTELES tot de neo-scholastiek een deïstische. DR. SCHERMERS geeft juist zeer wel miin opinie weer, wanneer (blz. 49) hij zegt, dat het idee van den compensatieslinger in het brein van den instrumentmaker moet gezocht worden. Zeer zeker, „de gedachten Gods . . . . worden als immanente causae ')

HAECKEL Gott-Natur.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen