1922 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 118

92 heeft, onafhankelijk zijn van de grootte en den vorm en een nog zoover voortgezette verdeeling slechts een quantitatieve verandering geeft. Bij de synthese echter, waardoor het begrip individu gevormd wordt, zien wij juist een bepaalden vorm, als belangrijk constitueerend element optreden. Hieruit voJgt dus, dat alle individuen een bepaalden vorm bezitten of zooals B e r g s o n het uitdrukt dat ze zijn: ,,systèmes naturellement isolés, naturellament cios". Door deze bijvoeging van ,,natuurlijk" bedoelen wij nl. uit te sluiten, dat men alle niet natuurlijke voorwerpen, zooals machines, werktuigen, beelden, enz. (welke een zeer bepaalden vorm hebben) individuen noemt. Vragen wij ons af, in hoeverre alle van natuur geïsoleerde en gesloten systemen individuen kunnen worden genoemd, dan bemerken wij, dat hierover verschil van opinie kan bestaan. Ik noem ter nadere beschouwing de zonnestelsels, (de planeten) de kristallen en de atomen. Wat in de, eerste plaats dan de atomen betreft, zoo is het heel gebruikelijk deze ais individuen aan te zien. Zoo vindt men o.a. in H a e c k e l s laatste werk *) nog weer eens uiteengezet, hoe volgens zijn opinie een atoom evenals een levend wezen individualiteit bezit. Immers er is bepaaldheid van vorm en grootte, natuurlijke geslotenheid, eigen werkzaamheid enz, Hacckel schrikt er in een ontembare generalisatiezucht dan ook niet voor terug, ook aan de atomen een minimum-psyche toe te schrijven. Dat een dergelijke individualiseering van atomen enz, niets te maken heeft met een monadologie van L e i b n i z behoeft wel geen betoog.") In het atomisme wordt immers het individu atoom opgevat als geheel gedetermineerd door de omgeving en zonder eenige spontaneiteit; de monade echter juist, is een immatereel beginsel van spontaniteit. Het atoom is bovendien niet ondeelbaar, ware het dit wezenlijk, dan had het geen ruimtelijke uitgebreidheid, geen stoffelijke eigenschappen. Misschien zou men nog eerder een molecuul als een individu kunnen beschouwen; dit heeft immers volgens de gebruikelijke opvattingen analogie met een planetenstelsel. Ook de planeten en de zonnestelsels heeft men sinds de oudste tijden vaak als individuen aangezien. Ik bedoel hier niet de denkbeelden van die itijiden, toen de verdoolde menschelijke fantasie eiken berg, elke rivier personificeerde, en zoo zonder kritisch overleg een wereld van bovenmenschlijke individuen om zich bestaande dacht. In de systemen van B r u n o en C o p e r n i c u s werd ^) Haeckel. Qott-Natur Leipzig 1914. ") Men zie o.a. J. Ward. The Realms of Ends Pluralism and Theism.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen